در این گزارش، روایت دستاول خلبان سوم حاضر در EP-3 را از تجربههایش در دوران بازداشت در چین، آزادی و بازگشت به خانه میخوانیم.
در ۱ آوریل ۲۰۰۱، یک هواپیمای شنود سیگنالی EP-3E نیروی دریایی ایالات متحده با یک رهگیر چینی بر فراز دریای جنوبی چین برخورد کرد. این برخورد EP-3 را ناچار کرد بدون مجوز در جزیره هاینان فرود اضطراری کند و بحرانی بینالمللی میان آمریکا و جمهوری خلق چین به راه انداخت. خدمه آمریکایی یازده روز در بازداشت چین ماندند.
برخورد و پیامدهای آن
دو فروند J-8 II نیروی دریایی چین، EP-3 را هنگام اجرای مأموریت شنود سیگنالی بر فراز دریای جنوبی چین رهگیری کردند. خلبانان چینی چند بار بهشکل تهاجمی از کنار هواپیمای آمریکایی عبور کردند و در نهایت برخوردی رخ داد که EP-3 را بهشدت آسیب زد، هواپیمای چینی را نابود کرد و به کشته شدن خلبان آن انجامید. EP-3 ناچار شد در فرودگاه لینگشویی در جزیره هاینان فرود بیاید.
پس از فرود، دولت چین خدمه هواپیمای آمریکایی را بازداشت کرد و EP-3 نیز در اختیار چین قرار گرفت. خدمه پیش از فرود اطلاعات طبقهبندیشده را نابود کرده بودند؛ با این حال چینیها همچنان تلاش کردند از هواپیما اطلاعات و مواد به دست آورند و در این کار هم موفق شدند.
تلاشهای دیپلماتیک پس از یازده روز آزادی خدمه را ممکن کرد، اما هواپیما تنها پس از باز شدن قطعاتش به آمریکا بازگردانده شد. تکنسینهای Lockheed Martin آن را پیاده کردند و در ژوئیه ۲۰۰۱ با یک هواپیمای ترابری AN-124 به آمریکا بازگرداندند. سپس هواپیما در ایالت جورجیا دوباره مونتاژ و تعمیر شد و به خدمت بازگشت.
EP-3
EP-3 ساخت Lockheed، نسخه شناسایی و شنود الکترونیکی هواپیمای ضدزیردریایی P-3 Orion بود. P-3 که در دهه ۱۹۶۰ معرفی شد و بر پایه هواپیمای مسافربری L-188 Electra ساخته شده بود، در طول عمر خدمتی خود تغییرات زیادی دید.
گونه EP-3 با سرواژه ARIES، به معنی سامانه یکپارچه شناسایی الکترونیکی هوابرد، شناخته میشد و توان رهگیری سیگنالهایی مانند ارتباطات و بهطور خاص سیگنالهای الکترونیکی غیرمرتبط با ارتباطات را داشت. در مجموع ۱۲ فروند P-3C به گونه EP-3E ARIES II ELINT، یعنی اطلاعات الکترونیکی، تبدیل شدند و آخرین فروند در سال ۱۹۹۷ تحویل شد. آخرین EP-3E در سال ۲۰۲۵ بازنشسته شد.
این هواپیما نیروی خود را از چهار موتور توربوپراپ Allison میگرفت، بیش از ۱۱۶ فوت طول و ۹۹ فوت و ۸ اینچ دهانه بال داشت. خدمه معمول آن ۲۴ نفر بود؛ از جمله زبانشناسان، رمزنگاران و تکنسینها.
رهگیر J-8 II
Shenyang J-8 II، با نام ناتویی Finback-B، گونهای توسعهیافته از رهگیر قدیمیتر J-8 یا Finback بود. ساخت آن در اوایل دهه ۱۹۸۰ آغاز شد و در سال ۱۹۸۸ وارد خدمت شد. کاربران اصلی آن نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق و نیروی هوایی دریایی ارتش آزادیبخش خلق جمهوری خلق چین بودند.
نیروی J-8 II از دو موتور توربوجت WP-13A-II تأمین میشد که میتوانستند این جت ۷۰ فوت و ۱۰ اینچی را به سرعت ۱٬۴۵۲ مایل بر ساعت برسانند. تسلیحات آن شامل یک توپ ۲۳ میلیمتری دولول Type 23-III و هفت جایگاه بیرونی برای حمل گونههای مختلف جنگافزار و مخازن سوخت بود.
J-8 II همچنین با نصب رادار پالسداپلر Type 208 بهشکلی بنیادین بازطراحی شد. بیش از ۷۰ درصد از سازه و سامانههای بدنه J-8 اولیه بازکاری شد؛ از جمله حذف ورودیهای هوای دماغه و مخروط ضربهای و جایگزینی آنها با رادوم و ورودیهای جانبی.
گفتوگو با جف وینری، خلبان سوم
The Aviationist: لطفاً کمی از پیشینه خود بگویید؛ کجا بزرگ شدید، کجا درس خواندید و مسیرتان به نیروی دریایی آمریکا چگونه بود؟
من در سندیگو، کالیفرنیا، در بیمارستان نیروی دریایی Balboa به دنیا آمدم و وقتی پدرم خدمتش را به عنوان افسر حقوقی JAG در نیروی دریایی تمام کرد، به گودلند در کانزاس رفتیم. در گودلند بزرگ شدم، از دبیرستان گودلند فارغالتحصیل شدم و بعد به دانشگاه کانزاس رفتم و از آنجا فارغالتحصیل شدم. زمانی که در KU بودم، عضو برنامه Naval ROTC بودم.
در دوران خدمت در نیروی دریایی عضو چه یگان یا یگانهایی بودید و چه وظایفی انجام میدادید؟
عضو VQ-1 در ویدبی آیلند بودم و با EP-3 پرواز میکردم. زمانی که آنجا مستقر بودم، مسئولیتهای زمینیام افسر روابط عمومی و افسر ایمنی هوانوردی بود. پس از ترک ویدبی، مأموریت مشترک مربی پرواز با اسکادران آموزش پرواز ۳۲ نیروی هوایی در اِنید، اوکلاهما، گرفتم. در آنجا به دانشجویان نیروی هوایی و نیروی دریایی روی T-1A Jayhawk آموزش میدادم.
در زمان حادثه جزیره هاینان چه جایگاه و درجهای داشتید؟
خلبان سوم خدمه و ستوان دوم نیروی دریایی، Lieutenant Junior Grade، بودم. در ادامه تقسیمبندی جایگاههای خدمه آمده است.
- 1P / PPC، فرمانده هواپیمای گشتی: ارشدترین خلبان، مسئول ایمنی عملیات هواپیما و انجام مأموریت.
- 2P، خلبان دوم یا کمکخلبان: خلبانی واجد صلاحیت و باتجربه که هنوز بهطور کامل به سطح PPC نرسیده است.
- 3P، خلبان سوم: جوانترین خلبان که در حال آموزش است و به عنوان ناظر ایمنی یا کمکخلبان برای کسب تجربه عمل میکند.
EP-3 چه نوع هواپیمایی است و چه نوع مأموریتهایی انجام میداد؟
EP-3 یک هواپیمای اطلاعات سیگنالی ساخت Lockheed است. ما مأموریتهای شناسایی را در سراسر جهان انجام میدادیم.
در آن مأموریت مشخص در ۱ آوریل ۲۰۰۱ چه وظایفی روی EP-3 داشتید و مأموریت کجا انجام میشد؟
من خلبان سوم هواپیما بودم و ما در حال پرواز در سواحل چین بودیم.
در این مأموریت چند نفر خدمه در EP-3 حضور داشتند؟
۲۴ نفر خدمه در EP-3 حضور داشتند.
میتوانید کوتاه توضیح دهید در زمان منتهی به برخورد با رهگیر J-8II چینی چه اتفاقی افتاد؟ برخورد را چگونه دیدید؟ شاهد چه بودید؟
در زمان حادثه روی صندلی چپ کابین خلبان نشسته بودم. جنگنده چینی را تماشا میکردم که در مسیری با زاویه تقریبی ۴۵ درجه به هواپیمای ما نزدیک میشد؛ نزدیک میآمد و بعد فاصله میگرفت. در تلاش سوم، برداشت من این است که میخواست هواپیمای ما را «thump» کند؛ مانوری تاکتیکی و اغلب تهاجمی که در آن یک جنگنده درست جلوی یک هواپیمای کندتر رهگیریشده، مثل هواپیمای جاسوسی یا بمبافکن، اوج میگیرد تا هدف از آشفتگی هوای پشت جنگنده عبور کند. فکر میکنم اشتباه محاسبه کرد و وقتی هواپیمایش را بالا کشید، به اندازه کافی جلوی ما نبود.
نتیجه این شد که ملخ موتور شماره ۱ ما هواپیمای او را درست جلوی سکان عمودی دو نیم کرد. بلافاصله با ناباوری به فرمانده هواپیما، شین آزبورن، که در صندلی راست نشسته بود نگاه کردم. کمی بعد هواپیما بهشدت بالا پرید و سپس وارد یک غلت آهسته شد و تا جایی پیش رفت که تقریباً وارونه شد، در حالی که تلاش میکردیم آن را به کنترل درآوریم.
EP-3 چه آسیبهایی دید و این آسیبها چه اثری بر عملکرد پروازی داشت؟
دماغه کنده شد، موتورهای شماره ۱ و شماره ۳ باید خاموش میشدند و ملخها در حالت feather (مماس با باد) قرار نگرفتند، آنتن HF دور سکان افقی پیچید و مشکلاتی در سکان ارتفاع (elevator) به وجود آورد، و نشانگر سرعت هوایی هم نداشتیم. به مردم میگویم هواپیما مثل یک حوله خیسِ تنها در ماشین لباسشویی که روی یک طرف گیر کرده باشد، در دور تند میلرزید. شین آزبورن با دو موتور، بدون فلپ و با استفاده از GPS برای برآورد سرعت هوایی فرود آمد.
سرنوشت هواپیما و خلبان چینی چه شد؟
تا جایی که من میدانم، هر دو در دریا از بین رفتند.
پس از برخورد، داخل EP-3 چه اتفاقی افتاد؟
بعد از برخورد همه خوشحال بودیم که زندهایم. مدتی را صرف تعیین قدمهای بعدی کردیم، در حالی که هواپیما را نیروهای مسلح احاطه کرده بودند و فریاد میزدند که از آن خارج شویم.
تصمیم فرود آوردن EP-3 در جزیره هاینان چه زمانی گرفته شد؟
وقتی هواپیما تا حدی به کنترل درآمد، صندلیها را جابهجا کردیم و از ناوبر، رجینا کافمن، خواستیم نزدیکترین فرودگاه را معرفی کند. با این حال، وقتی من ایستگاه پروازی را ترک کردم، در حال رفتن به جایگاه ditching (فرود روی آب) خودم بودم؛ همان جایی که برای فرود اضطراری در اقیانوس مینشستم. بنابراین برداشت من این بود که قرار است هواپیما را روی اقیانوس بنشانیم.
پس از برخورد و پس از آنکه متوجه آسیب EP-3 شدید، چه فکری میکردید؟
واقعیت این است که فکر نمیکنم تا وقتی از هواپیما بیرون نیایید راهی برای فهمیدن همه ابعاد آسیب وجود داشته باشد. صادقانه بگویم، داشتم خدا را برای معجزهای که رخ داده بود شکر میکردم.
فرود اضطراری و استقبال پس از آن چگونه بود؟
فکر میکنم پس از چنین رویدادی، هر فرودی بهترین فرود است. هواپیما بلافاصله در محاصره نیروهای مسلح چین قرار گرفت.
میتوانید توضیح دهید پس از خروج خدمه از هواپیما چه رخ داد؟
ما را به داخل یک اتوبوس هدایت کردند و چند ساعت آنجا منتظر ماندیم. برداشت من این است که نمیدانستند با ما چه کنند و منتظر دستور از مقام بالاتر بودند.
سربازان و نیروهای چینی با خدمه EP-3 چگونه رفتار کردند؟
به هیچیک از اعضای خدمه آسیب جسمی وارد نشد. بیشتر اوقات ما را تنها میگذاشتند، مگر وقتی برای بازجویی برده میشدید. گاهی در بازجویی تهدیدهایی مطرح میشد، اما هرگز عملی نشد.
چه زمانی فهمیدید قرار نیست فوراً شما را به خانه بفرستند؟ آیا میتوانستید با عزیزانتان در خانه ارتباط بگیرید؟ اگر بله، چند وقت یک بار و از چه راهی؟
فکر میکنم همه ما پس از چند روز متوجه شدیم؛ زمانی که درخواست میکردیم با صلیب سرخ یا یک نماینده نظامی آمریکا صحبت کنیم و هیچ اتفاقی نمیافتاد. تا جایی که یادم میآید، اصلاً نمیتوانستیم با عزیزانمان در خانه ارتباط بگیریم.
آیا چینیها خدمه را بازجویی کردند؟ اگر بله، این کار چگونه انجام میشد؟
خلبانان به صورت جداگانه، روزی دو بار و در زمانهای تصادفی بازجویی میشدند. گاهی نیمهشب، گاهی صبح زود و گاهی بعدازظهر بازجویی میشدیم.
آیا شاهد کاری بودید که چینیها در زمانی که EP-3 در اختیارشان بود با آن انجام دادند؟
نه، ما را در آسایشگاهها دور از فرودگاه نگه میداشتند و به ما گفته بودند پرده پنجرهها را بسته نگه داریم.
روحیه خدمه در دوران بازداشت چگونه بود؟ با نامعلومی آنچه قرار بود بعداً رخ دهد چطور کنار میآمدید؟
فکر میکنم روحیه در آن نوع شرایط تا حد ممکن خوب بود. دعا را تشویق میکردیم و وقتی همه با هم بودیم، پیش از غذا دعا میخواندیم. خلبان دوم، پت هونک، و من نمایشهای کوتاهی آماده میکردیم تا وقتی همه برای غذا صف میکشیدند اجرا کنیم و اگر میشد خدمه را لبخند بزنیم یا بخندانیم.
چه زمانی و چگونه فهمیدید بالاخره آزاد میشوید؟
اگر درست یادم باشد، وابسته دفاعی، سرتیپ نیل سیلاک، آمد و به همه ما گفت که روز بعد به خانه میرویم. به همه ما اجازه داده شد یک تماس تلفنی با یکی از عزیزانمان داشته باشیم و به آنها بگوییم روز بعد به خانه برمیگردیم.
پس از آزادی، خدمه چگونه و به کجا منتقل شدند؟ مسیر بازگشت به خانه چگونه بود؟
با Continental Airlines منتقل شدیم. اولین بار بود که در هواپیما یک ردیف صندلی کامل برای خودم داشتم و غذا را در ظرف واقعی، نه کاغذی، سرو میکردند. یک شب در گوام ماندیم و بعد به هاوایی رفتیم. چند روز برای گزارشدهی پس از مأموریت در هاوایی بودیم و رئیسجمهور بوش مطمئن شد به موقع به خانه برسیم تا عید پاک را کنار خانوادههایمان بگذرانیم.
استقبالی را که هنگام بازگشت به خانه دریافت کردید چگونه توصیف میکنید؟
استقبال، هم در ویدبی آیلند و هم در استقبال شخصیام در گودلند کانزاس، فوقالعاده بود. در هر دو مورد قطعاً انتظارش را نداشتم. فکر میکنم کل خدمه حس میکردند کاری را انجام دادهاند که برای آن آموزش دیده بودند. متأسفانه هواپیمای دیگری با ما برخورد کرد و به نظر من خدا تضمین کرد هواپیما آنقدر قابل پرواز بماند که بتوانیم همه را به سلامت برسانیم.
میدانم خدمه از سوی رئیسجمهور George W. Bush به کاخ سفید دعوت شدند. آن تجربه را چگونه توصیف میکنید؟
دیدار با رئیسجمهور ایالات متحده شگفتانگیز بود. او ما را در دفتر بیضی گرداند و درباره آثار هنری مختلف داخل فضا توضیح داد. یکی از اعضای خدمه ما پرسید آیا میتواند پشت میز روی صندلی او بنشیند. البته سرویس مخفی با سر اشاره میکرد که نه، اما رئیسجمهور بوش گفت: «قطعاً». این عالی بود، چون همه ما نوبتی روی آن صندلی نشستیم.
آیا هنوز با هیچیک از اعضای پیشین خدمه خود از این حادثه در تماس هستید؟
تا جایی که زندگی اجازه بدهد، ارتباطمان را حفظ میکنیم. هر سال در ۱ آوریل یک ایمیل ارسال میشود و اعضای خدمه با بهروزرسانی درباره اینکه کجا هستند و چه میکنند پاسخ میدهند. کسانی که توانستند، امسال در ۱ آوریل دور هم جمع شدند تا هواپیما را در یک گورستان هواپیما در آریزونا ببینند. متأسفانه بسیاری از ما نتوانستیم برویم.
آیا میدانید سرنوشت همان EP-3 مشخصاً چه شد؟
همان EP-3E اکنون در موزه Pima Air & Space در توسان آریزونا به نمایش گذاشته شده است.
آیا نکته دیگری هست که بخواهید خوانندگان ما درباره این رویداد و تجربه خودتان بدانند؟
وقتی به این رویداد و نزدیکبودنهای پیدرپی به فاجعه نگاه میکنم، واقعاً باور دارم خدا مراقب ما بود و هواپیما را تا زمانی که به سلامت روی زمین نشستیم در هوا نگه داشت. این تجربه ایمان مرا به خدا افزایش داد و همچنان برایم یادآور این است که او همیشه همراه ماست.
The Aviationist از جف وینری بابت پذیرش پاسخ دادن به پرسشها و به اشتراک گذاشتن تجربههایش بسیار سپاسگزار است. همچنین از Rachel Berkheiser و J. Ronald Vignery بابت تلاشهای پشت صحنه و برقراری ارتباط با جف تشکر ویژه میکند.