یک روز پس از آغاز محاصره نظامیِ تحمیلشده از سوی آمریکا بر تنگه هرمز، بهنظر میرسد چند کشتی موفق شدهاند از این آبراه باریک عبور کنند؛ از جمله دستکم دو کشتی که طبق گزارشها پیشتر در بنادر ایران توقف داشتهاند. با این حال، فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) با این ادعا که شناورها محاصره را شکستهاند مخالفت میکند.
همانطور که دیروز اشاره کردیم، سنتکام گفته بود عملیات منع دریایی «بهطور بیطرفانه علیه کشتیهای همه کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران میشوند یا از آنها خارج میشوند، از جمله همه بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان، اجرا خواهد شد.»
همزمان نشانههایی وجود دارد که آمریکا و ایران همچنان در پی یافتن یک مسیر دیپلماتیک برای خروج از بحران هستند؛ بحرانی که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، زمانی که آمریکا و اسرائیل بمباران جمهوری اسلامی را شروع کردند. در ادامه گزارش، به این جنبه با جزئیات بیشتری پرداخته میشود.
تنگه هرمز (Google Earth)
کشتی باری Christianna با پرچم لیبریا، به گزارش The New York Times و بهنقل از شرکت اطلاعات تجارت جهانی Kpler، دوشنبه شب پس از ترک بندر بندر امام خمینی از خلیج فارس از طریق تنگه خارج شد. گفته شده این کشتی هیچ محمولهای حمل نمیکرد.
افزون بر آن، کشتی حمل متانول Elpis نیز بهگفته همان گزارش، تقریباً همزمان با آغاز محاصره آمریکا از تنگه عبور کرده است. Kpler گفته این شناور پیشتر در بندر بوشهر پهلو گرفته بود. ایالات متحده سال گذشته، زمانی که این کشتی با نام Chamtang شناخته میشد، بهدلیل ارتباط با تجارت نفت ایران آن را تحریم کرده بود.
هنوز روشن نیست این دو کشتی در بازه موسوم به «دوره ارفاق» نزدیک به ضربالاجل قرار داشتهاند، برای عبور مجوز گرفته بودند، یا بهنوعی توانستهاند محاصره را دور بزنند. TWZ اعلام کرده برای جزئیات بیشتر با سنتکام و کاخ سفید تماس گرفته است.
سنتکام در ایکس نوشت که در «۲۴ ساعت نخست، هیچ کشتیای از محاصره آمریکا عبور نکرد و ۶ شناور تجاری مطابق دستور نیروهای آمریکایی مسیر خود را برگرداندند تا دوباره وارد یک بندر ایرانی در دریای عمان شوند.»
«محاصره بهطور بیطرفانه علیه کشتیهای همه کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران میشوند یا از آنها خارج میشوند، از جمله همه بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان، اجرا میشود. نیروهای آمریکا از آزادی ناوبری کشتیهایی که از تنگه هرمز به مقصد بنادر غیرایرانی یا از آنها بازمیگردند پشتیبانی میکنند.»
سنتکام همچنین توضیح داد که در مجموع بیش از ۱۰ هزار ملوان، تفنگدار دریایی و نیروی هوایی آمریکا همراه با بیش از یک دوجین ناو جنگی و دهها هواگرد، مأموریت محاصره کشتیهای ورودی و خروجی از بنادر ایران را اجرا میکنند.
چند کشتی دیگر مرتبط با ایران نیز از تنگه خارج شدند، اما هیچ نشانهای وجود ندارد که آنها در بنادر ایران توقف کرده باشند؛ بنابراین طبق تعریف فعلی، مشمول محاصره نمیشدند.
بهگفته بیبیسی، نفتکش Rich Starry که بهدلیل تجارت مرتبط با ایران تحت تحریم آمریکاست، شبانه از شارجه امارات بهسمت شرق از تنگه عبور کرد. نفتکش Murlikishan نیز که آن هم تحت تحریم است، از لانشان چین حرکت کرده و شبانه بهسمت غرب از تنگه گذشته است.
در مجموع، تردد دریایی در منطقه عمدتاً در وضعیت رکود باقی مانده است. نگرانیهایی وجود دارد که این وضعیت، مشکلات اقتصادی جهانی ناشی از بستهشدن تقریباً کامل تنگه توسط ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل را تشدید کند. در همین حال، شاخص نفت Brent Crude تا ساعت ۱۱ صبح سهشنبه بهوقت EDT کمی بالاتر از ۹۵ دلار در هر بشکه معامله میشد؛ رقمی پایینتر از اوج نزدیک به ۱۱۰ دلار در ۶ آوریل.
CNN نیز بهنقل از دادههای رهگیری کشتیها گزارش داد که «در نخستین روز کاملِ محاصره اعلامشده از سوی آمریکا، ترافیک بسیار اندکی وارد بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان میشود یا از آنها خارج میشود.» این شبکه افزود عبور از تنگه هرمز همچنان شدیداً محدود است و در ۲۴ ساعت اخیر فقط تعداد انگشتشماری نفتکش و کشتی فلهبر از آن گذشتهاند.
شرکت Windward Maritime Intelligence نیز گزارش داد که فعالیت دریایی در تنگه هرمز وارد نخستین روز کاملِ اجرای فعال محاصره آمریکا شده و رفتار اولیه شناورها از یک پاسخ چندپاره خبر میدهد.
«تحرکات اولیه ترکیبی از عبور ادامهدار، انحراف مسیر، و احتمال فرار از محاصره را نشان میدهد. کشتیهای تحریمشده و دارای پرچم جعلی همچنان فعالاند؛ برخی از تنگه عبور میکنند و برخی دیگر تأخیر میاندازند، مسیرشان را برمیگردانند یا الگوی حرکت خود را تغییر میدهند.»
«جریان نفت ایران همچنان به شبکههای توزیع غیرمستقیم متکی است و حجم قابلتوجهی از آن بهجای عبور مستقیم از تنگه، در دریا تجمیع میشود. در مجموع، محیط عملیاتی از مرحله عدم قطعیت به مرحلهای از اجرای فعال رسیده است که در آن تبعیت، فرار و حرکت گزینشی همزمان رخ میدهد.»
در این میان، بلومبرگ بهنقل از فردی آگاه از رایزنیهای تهران نوشت که ایران در حال بررسی یک توقف کوتاهمدت در ارسال محمولهها از طریق تنگه هرمز است تا هم محاصره آمریکا را مستقیماً نیازماید و هم دور تازه گفتوگوهای صلح را از مسیر خارج نکند.
«این توقف احتمالی نشاندهنده تمایل به پرهیز از تشدید فوری تنش در مقطعی حساس است؛ زمانی که واشینگتن و تهران در حال هماهنگکردن جزئیات دیدار حضوری دیگری هستند.»
وزارت خارجه چین روز سهشنبه محاصره را بهشدت محکوم کرد. سخنگوی این وزارتخانه، گوئو جیاکون، گفت: «محاصره هدفمند آمریکا و افزایش استقرار نظامیاش خطرناک و غیرمسئولانه است.»
«در زمانی که طرفهای مربوطه به یک آتشبس موقت رسیدهاند، این محاصره فقط تنشها را تشدید میکند، اوضاع را بیثباتتر میسازد، آتشبس شکننده موجود را تضعیف میکند و امنیت ناوبری در تنگه هرمز را بیش از پیش به خطر میاندازد.»
با تداوم محاصره، چند کشور خواستار بازگشایی تنگه و بهتبع آن آبراههای پیرامونی شدهاند. صدها مایل از خط ساحلی ایران در امتداد دریای عمان قرار دارد و آن ناحیه نیز در محاصره سنتکام گنجانده شده است.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، گفت: «از ابتدا روشن کردهایم که امنیت تنگه هرمز نباید با هیچ اقدام تنشزایی آسیب ببیند. ما هر تلاشی برای سیاسیکردن تنگه را رد میکنیم و خواستار ازسرگیری فوری فعالیت دریایی بدون شروط ازپیشتحمیلشده هستیم، زیرا این آبراه برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد.»
او افزود دوحه همچنان با پاکستان در تماس است و از میانجیگری اسلامآباد حمایت میکند، درحالیکه همزمان بر تقویت هماهنگی منطقهای پیرامون این روند متمرکز است.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، نیز خواستار آن شد که تنگه «بیقیدوشرط، بدون محدودیت و بدون عوارض» هرچه زودتر بازگشایی شود. او گفت در چنین شرایطی باید بتوان مذاکرات را با حمایت طرفهای کلیدی از سر گرفت.
ماکرون افزود که فرانسه و بریتانیا روز جمعه در پاریس کنفرانسی را بهشکل ویدئوکنفرانس با حضور کشورهای غیرمتخاصمی که آماده مشارکت در یک مأموریت چندجانبه و کاملاً دفاعی برای بازگرداندن آزادی ناوبری هستند برگزار خواهند کرد؛ البته زمانی که شرایط امنیتی اجازه دهد.
بهروزرسانیها
بهروزرسانی: ۳:۰۱ بعدازظهر بهوقت EDT
وزارت خزانهداری آمریکا در چارچوب آنچه Economic Fury مینامد، اعلام کرد مجوز کوتاهمدتی که فروش نفت ایرانِ گرفتار در دریا را ممکن میکرد ظرف چند روز آینده منقضی میشود و تمدید نخواهد شد. این اقدام بهمعنای افزایش فشار اقتصادی بر تهران در کنار فشار نظامی در دریاست.
بهروزرسانی: ۲:۴۱ بعدازظهر بهوقت EDT
New York Post گزارش داد که ترامپ در یک مصاحبه تلفنی به آنها گفته است گفتوگوهای تازه آمریکا و ایران «ممکن است طی دو روز آینده» در پایتخت پاکستان رخ دهد.
او ابتدا گفته بود مذاکرات در حال انجام است اما «کمی کند» پیش میرود و سپس اشاره کرده بود دور دوم گفتوگوهای مستقیم برای پایاندادن به جنگ هفتهفتهای احتمالاً در جایی در اروپا برگزار خواهد شد. حدود نیم ساعت بعد، ترامپ دوباره تماس گرفته و گفته بود:
«بهتر است همانجا بمانید، چون ممکن است در دو روز آینده اتفاقی رخ دهد، و ما بیشتر مایل شدهایم به پاکستان برویم. احتمال آن بیشتر است، میدانید چرا؟ چون فیلد مارشال دارد کار فوقالعادهای انجام میدهد.»
منظور ترامپ از فیلد مارشال، ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارشد ارتش پاکستان، بود.
چند روز پس از آنکه گفتوگوهای حضوری آمریکا و ایران بدون توافق پایان یافت، دو طرف همچنان در حال تبادل پیام هستند و گزارشهایی از احتمال برگزاری دور دیگری از نشستها در اواخر همین هفته وجود دارد.
The New York Times بهنقل از مقامهای ایرانی و آمریکایی نوشت: «ایالات متحده و ایران بر سر تعلیق فعالیتهای هستهای ایران پیشنهادهایی رد و بدل کردهاند، اما بر سر مدت این توافق همچنان فاصله زیادی دارند.»
بهگفته این روزنامه، آمریکا در مذاکرات اسلامآباد از ایران خواسته بود غنیسازی اورانیوم را برای ۲۰ سال تعلیق کند. ایران در پاسخ رسمی خود که دوشنبه ارسال شده، گفته بود حداکثر با ۵ سال موافقت میکند. یک مقام آمریکایی نیز گفته ترامپ این پیشنهاد ایران را رد کرده است.
با وجود این بنبست و محاصره آمریکا علیه بنادر ایران، CNN میگوید مقامهای آمریکایی همچنان در حال بررسی جزئیات یک دیدار حضوری احتمالی دیگر با ایرانیها هستند.
در همین حال، با ادامه درگیری میان اسرائیل و حزبالله، قرار است اورشلیم و بیروت امروز در واشینگتن گفتوگو کنند. این نخستین بحث دیپلماتیک مستقیم میان دو طرف در بیش از ۳۰ سال است و هدف آن آمادهسازی مذاکراتی برای پایاندادن به درگیری عنوان شده؛ هرچند امید چندانی به حصول نتیجه سریع وجود ندارد.
لبنان آتشبس کامل را پیششرط خود قرار داده، چیزی که اسرائیل حاضر به پذیرش آن نیست. نعیم قاسم، رهبر حزبالله، نیز این گفتوگوها را «بیهوده» توصیف کرده و صرف مذاکره با اسرائیل را بهمنزله تسلیم دانسته است.
دولت لبنان گفته هدف نشست، بحث درباره اعلام آتشبس و تعیین زمان آغاز مذاکرات با اسرائیل با حمایت آمریکا است. وزارت خارجه آمریکا نیز گفته این گفتوگوها بر تضمین امنیت بلندمدت مرز شمالی اسرائیل و کمک به دولت لبنان برای بازپسگیری حاکمیت کامل بر قلمرو و زندگی سیاسیاش متمرکز خواهد بود.
در میدان نبرد، ارتش اسرائیل (IDF) و حزبالله همچنان به حمله به یکدیگر ادامه میدهند. ارتش اسرائیل مدعی شد سه سرباز بهشدت و یک سرباز دیگر بهطور متوسط در یک درگیری نزدیک در جنوب لبنان زخمی شدهاند.
این ارتش همچنین اعلام کرد بیش از ۱۵۰ هدف حزبالله را در سراسر جنوب لبنان هدف قرار داده است.
حزبالله نیز گفت پادگان نظامی Yiftah در شمال اسرائیل را هدف قرار داده است.
داوید بارنئا، رئیس موساد، در مراسم یادبود هولوکاست گفت این سازمان در جریان کارزار اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران «در قلب تهران» فعال بوده است.
«ما اطلاعات دقیق را به نیروی هوایی رساندیم و موشکهایی را که اسرائیل را تهدید میکردند هدف قرار دادیم. اما مأموریت ما هنوز به پایان نرسیده است.»
او افزود موساد از ابتدا نیز تصور نمیکرد این مأموریت با پایان درگیری فوراً تمام شود و برای ادامه کارزار حتی پس از حملات به تهران برنامهریزی فشردهای انجام داده بود.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نیز درباره تنش در خاورمیانه موضع گرفت و بهگفته سخنگوی وزارت خارجه چین، «چهار پیشنهاد برای پاسداری و تقویت صلح و ثبات» در منطقه مطرح کرد.
این پیشنهادها بر حفظ همزیستی مسالمتآمیز، اصل حاکمیت ملی، حاکمیت قانون و یک رویکرد متوازن میان توسعه و امنیت تأکید دارد.
وزارت خارجه چین در واکنش به تهدید ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه ۵۰ درصدی بر واردات چینی در صورت تأمین سلاح برای ایران، موضعی تندتر گرفت. ترامپ این هشدار را در مصاحبهای با Fox News در روز یکشنبه مطرح کرده بود؛ مصاحبهای که واکنشی به گزارشهای اطلاعاتی آمریکا درباره حمایت نظامی پکن از تهران عنوان شد.
«چین همواره در صادرات محصولات نظامی با احتیاط و مسئولیتپذیری عمل میکند و مطابق قوانین و مقررات خود و تعهدات بینالمللی، کنترل سختگیرانه دارد. گزارشهای رسانهای که چین را به ارائه حمایت نظامی به ایران متهم میکنند کاملاً ساختگی هستند. اگر آمریکا بر پایه این اتهامات تعرفهها را افزایش دهد، چین با اقدامات متقابل پاسخ خواهد داد.»
وزارت خارجه چین مشخص نکرد این اقدامات متقابل دقیقاً چه خواهند بود.
یادداشت نویسنده: TWZ اعلام کرده تیتر مقاله را برای بازتاب دقیقتر محتوای گزارش تغییر داده است.