تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا که شرکت ایرباس (Airbus) گرفته است، یک سایت سابق و احتمالاً تغییرکاربرییافته از برنامه آماد (Amad) را نشان میدهد. این سایت بین ۲۴ مارس تا ۱ آوریل ۲۰۲۶ با بمبهای سنگرشکن و سایر مهمات هدف حمله قرار گرفته است (نگاه کنید به شکل ۱).
این سایت در زیر یک کوه در داخل مجتمع نظامی پارچین ساخته شده است. این مجموعه دو ورودی تونل و چند ساختمان پشتیبانی روی زمین دارد.
حمله با نابود کردن یک سازه تهویه، که نقطهای آسیبپذیر بود، این تأسیسات را هدف گرفت. همچنین مهمات به زمین در میانه یال کوه، بالای یکی از سالنهای اصلی مجموعه تونلی، نفوذ کردند. ساختمان خدمات و تأسیسات بیرون از دهانه تونل نیز ویران شد (نگاه کنید به شکل ۲).
در دوران طرح آماد در اوایل دهه ۲۰۰۰، سایتی با نام «شهید بروجردی» در حال ساخت بود تا به یک تأسیسات در مقیاس تولید برای ساخت هستههای اورانیوم با درجه تسلیحاتیِ سلاحهای هستهای تبدیل شود.
در پایان طرح آماد، تونل عمدتاً تکمیل شده بود، اما تجهیزات هنوز در آن نصب نشده بودند.
این کارخانه قرار بود اورانیوم با درجه تسلیحاتی (Weapon-Grade Uranium یا WGU) تولیدشده در پروژه الغدیر را دریافت کند؛ پروژهای که اکنون تأسیسات غنیسازی فردو نامیده میشود. هدف، تبدیل این ماده به هستههای نیمکرهای سلاح هستهای بود.
در گام نخست، هگزافلوراید اورانیوم با درجه تسلیحاتی به تترافلوراید اورانیوم با درجه تسلیحاتی تبدیل میشد. سپس قرار بود شهید بروجردی WGU را به فرم فلزی تبدیل کند، آن را ذوب کند، در قالب نیمکره بریزد، و در پایان پرداخت نهایی را انجام دهد.
با تعطیلی طرح آماد و جایگزین شدن آن با یک برنامه کوچکتر و پنهانکارتر تسلیحات هستهای، باور بر این است که پروژه شهید بروجردی متوقف شده باشد.
با این حال، پس از ۲۰۰۳/۲۰۰۴ ساختوساز بیشتری درست در بیرون از ورودی اصلی تونل دیده شد، اما هدف آن قابل تشخیص نبود. همچنین به نظر نمیرسد چیدمان مجموعه تونلی پس از پایان طرح آماد تغییر معناداری کرده باشد.
نقشههای شماتیک تأسیسات اصلی آماد و همچنین شمار زیادی از نقشهها و اسناد دیگر مربوط به شهید بروجردی در آرشیو هستهای ایران پیدا شد. [۱]
یک نقشه شماتیک روی تصاویر گوگل ارث قرار داده شده است. این همنهشتی نشان میدهد که مهمات نفوذکننده در زمین، ناحیهای بالای یکی از سالنهای اصلی تأسیسات را هدف گرفتهاند. این بخش در اسناد شهید بروجردی با عنوان «آزمایشگاه، کارگاهها و امنیت» برچسبگذاری شده است.
این بخش از کارخانه زیرزمینی ظاهراً در عمق کمتری دفن شده است؛ سوراخهای ناشی از مهمات نفوذگر تقریباً در میانه شیب از خطالرأس بالایی دیده میشوند.
همانند مورد تأسیسات سانتریفیوژ فردو که در عمق زیادی دفن شده است، این مجموعه کوهستانی نیز با وجود مدفون بودن عمیق، آسیبپذیریهایی داشته است.
احتمالاً همه این نوع مجموعهها چنین ضعفهایی دارند. فقط باید با دقت بررسی شوند و برای هدف گرفتنشان برنامهریزی حسابشده انجام شود.
برای حمله به این مجموعه نیز نیازی به سلاح هستهای نیست. این نکته در تضاد با چیزی است که برخی اخیراً درباره استفاده از سلاح هستهای علیه مجموعه تونلی کوهستانی اصفهان مطرح کردهاند؛ جایی که گفته میشود بیش از نیمی از اورانیوم با غنای بالا در آن نگهداری میشود.
سندی که پیوند میان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC)، موشکهای بالستیک، و طرح آماد را نشان میدهد، حاکی از آن است که امیر حاجیزاده و سید شمسالدین بربرودی دو مقام ارشد درگیر در سازماندهی و اجرای پروژه شهید بروجردی بودهاند.
حاجیزاده بعداً به فرماندهی نیروی هوافضای سپاه رسید. او در ساعات ابتدایی جنگ ژوئن ۲۰۲۵ کشته شد. [۲]
بربرودی پس از آماد، معاون رئیس سازمان انرژی اتمی ایران (AEOI) شد. او زیر نظر فریدون عباسیدوانی کار کرد؛ کسی که در زمان ریاستش بر سازمان انرژی اتمی، بالادست او بود.
عباسیدوانی نیز در جریان جنگ ژوئن ۲۰۲۵ کشته شد. [۳]
بربرودی دستکم از سال ۲۰۰۲ در برنامه هستهای ایران نقش داشته است. او از جمله رئیس سابق تدارکات و لجستیک در آماد بود. در آن جایگاه مسئول استفاده از شرکتهای پوششی مانند Kimia Madan برای تهیه تجهیزات و مواد لازم برای برنامه تسلیحات هستهای ایران بود. [۴] سرنوشت او نامعلوم است.
هدف فعلی این سایت، و نیز اینکه آیا اسرائیل یا ایالات متحده آن را هدف قرار دادهاند، همچنان نامشخص است.
با این حال، ارتش اسرائیل (IDF) ممکن است حمله به این محل را در اینفوگرافیکی که درباره حملات چهارشنبه ۲۶ مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده، گنجانده باشد؛ هرچند در آن بهطور مشخص جزئیاتی درباره سایت بروجردی ارائه نشده است.
این اینفوگرافیک چهار محل هدف را نشان میدهد و برای سه مورد از آنها نماهای جزئیتر دارد. مورد چهارم که فاقد جزئیات است، ممکن است همان شهید بروجردی باشد (نگاه کنید به شکل ۴). این محل کمتر از دو کیلومتر در جنوبغربی آن هدفنما قرار دارد. در این گرافیک، اهداف با عنوان «سایتهای تولید سلاح» توصیف شدهاند.
نسخه اصلی این گزارش را میتوانید از صفحه رسمی گزارش بخوانید و نسخه PDF را نیز مستقیماً دریافت کنید.
منابع
- برای اطلاعات بیشتر درباره شهید بروجردی در چارچوب طرح آماد، نگاه کنید به فصل ۶ کتاب Iran’s Perilous Pursuit of Nuclear Weapons و نیز گزارش تفصیلیتر A Key Missing Piece of the Amad Puzzle.
- Iran Confirms IRGC Aerospace Force Commander Killed in Israeli Strikes، Caspian Post، ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵.
- Israeli attack kills two of Iran’s top nuclear weapons scientists، Science، ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵.
- CELEX:32019R0855.