یک پهپاد شناسایی MQ-4C Triton نیروی دریایی آمریکا امروز، ۹ آوریل ۲۰۲۶، بر فراز خلیج فارس پرواز می‌کرد. این پهپاد پس از اعلام یک وضعیت اضطراری در پرواز، به‌طور ناگهانی و غیرمنتظره از سایت‌های رهگیری آنلاین ناپدید شد. داده‌های رهگیری همچنین نشان می‌دادند که این هواگرد بدون سرنشین درست پیش از آن به‌سرعت ارتفاع از دست می‌داده است. همین موضوع فوراً پرسش‌های گسترده‌ای درباره سرنوشت آن ایجاد کرد. این رخداد فقط دو روز پس از آن روی می‌دهد که ایالات متحده و ایران بر سر یک آتش‌بس همچنان بسیار شکننده توافق کرده‌اند. آتش‌بسی که تا حد زیادی به بازگشایی تنگه راهبردی هرمز گره خورده است.

یک تصویر آرشیوی از پهپاد MQ-4C Triton
تصویر آرشیوی از یک پهپاد MQ-4C Triton. منبع: Northrop Grumman.

داده‌های رهگیری پرواز آنلاین نشان می‌دهند این MQ-4C به‌تازگی یک مأموریت تقریباً سه‌ساعته بر فراز خلیج فارس و تنگه هرمز را به پایان رسانده بود. به نظر می‌رسید که پهپاد در حال بازگشت به پایگاه خود در پایگاه هوایی دریایی سیگونلا در ایتالیا است. مسیر ثبت‌شده نشان می‌دهد تریتون درست پس از ورود به حریم هوایی عربستان سعودی ناگهان به‌سمت شمال‌شرق و در جهت ایران گردش کرده است. داده‌های موجود همچنین نشان می‌دهند پهپاد به‌سرعت سقوط ارتفاعی داشته. ارتفاع آن از ارتفاع معمول پروازی حدود ۵۰ هزار پا به کمتر از ۱۰ هزار پا رسیده است.

ترانسپاندر MQ-4C در آن زمان کد ۷۷۰۰ را پخش می‌کرد؛ کدی که به‌طور کلی به‌معنای اعلام وضعیت اضطراری در پرواز است. این کد به‌خودی‌خود هیچ نشانه‌ای از ماهیت دقیق اضطرار یا شدت وضعیت ارائه نمی‌کند. همچنین گزارش‌های تأییدنشده‌ای وجود دارد که تریتون در ابتدا کد ۷۴۰۰ را نیز ارسال کرده بود. این کد برای اعلام قطع ارتباط میان پهپاد و کنترل‌کنندگان زمینی آن به‌کار می‌رود.

با این حال، MQ-4C از همان لحظه‌ای که از سیگونلا در ایتالیا بلند شد، در فضای آنلاین به‌صورت عمومی قابل رهگیری بود. تریتون‌ها از سال ۲۰۲۴ به‌طور منظم از سیگونلا مأموریت انجام می‌دهند. این مأموریت‌ها هم خاورمیانه را دربر می‌گیرند و هم مناطق دیگر را.

تا سال ۲۰۲۵، نیروی دریایی در مجموع ۲۰ فروند از این پهپادها را در خدمت داشت و قصد داشت ۷ فروند دیگر نیز خریداری کند. این نیرو در سال مالی ۲۰۲۴ بودجه خرید دو فروند نهایی را دریافت کرد. در آن زمان بهای برآوردی هر فروند اندکی بیش از ۲۳۸ میلیون دلار اعلام شده بود.

دفتر Chief of Information یا CHINFO، که دفتر اصلی امور عمومی نیروی دریایی آمریکاست، در پاسخ به پرسش TWZ برای اطلاعات بیشتر از اظهارنظر خودداری کرد. این رسانه همچنین با فرماندهی‌های منطقه‌ای نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه و اروپا تماس گرفته است. علاوه بر آن، با فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) نیز تماس برقرار شده است.

تا زمان نگارش گزارش، ظاهراً هیچ اظهار نظر رسمی از سوی مقام‌های ایرانی درباره MQ-4C منتشر نشده بود.

یک فروند MQ-4C Triton در برابر آشیانه‌ای در سیگونلا در سال ۲۰۲۴
یک فروند MQ-4C Triton در سال ۲۰۲۴ در برابر آشیانه‌ای در پایگاه هوایی دریایی سیگونلا در ایتالیا. منبع: نیروی دریایی آمریکا.

MQ-4C نسخه‌ای مشتق‌شده از پهپاد شناسایی RQ-4 Global Hawk است که برای مأموریت‌های طولانی‌مدت بر فراز آب بهینه شده. نیروی دریایی آمریکا پیش‌تر تعداد اندکی پهپاد RQ-4A را در پیکربندی ویژه‌ای به‌نام Broad Area Maritime Surveillance-Demonstrator یا BAMS-D به‌کار می‌گرفت. وقتی این برنامه در سال ۲۰۰۳ آغاز شد، مأموریت اصلی BAMS-D هموارکردن مسیر ورود تریتون بود. اما در عمل، نیروی دریایی این پهپادها را به‌مدت ۱۳ سال به‌صورت عملیاتی در خاورمیانه و اقیانوس هند به پرواز درآورد. ایران نیز در سال ۲۰۱۹ یک فروند BAMS-D را بر فراز خلیج عمان ساقط کرد.

یکی از پهپادهای RQ-4A BAMS-D
یکی از پهپادهای RQ-4A BAMS-D. منبع: نیروی هوایی آمریکا.

بسته حسگر اولیه تریتون حول یک رادار آرایه فازی فعال (AESA) با حالت‌های جست‌وجوی سطحی و رادار دهانه ترکیبی (SAR) طراحی شده بود. قابلیت SAR امکان تهیه تصاویری شبیه تصاویر ماهواره‌ای را در روز یا شب فراهم می‌کند. این کار تقریباً در هر وضعیت جوی ممکن است؛ قابلیتی که حسگرهای اپتیکی از آن برخوردار نیستند. این پهپادها همچنین یک برجک زیر دماغه با دوربین‌های ویدئویی الکترواپتیکی و فروسرخ دارند. آن‌ها به سامانه‌های پشتیبانی الکترونیکی برای جمع‌آوری غیرفعال اطلاعات الکترونیکی نیز مجهزند.

نیروی دریایی در سال‌های اخیر همراه با پیمانکار اصلی، یعنی Northrop Grumman، برای گسترش توانمندی‌های اطلاعات الکترونیکی و سیگنالی (ELINT/SIGINT) MQ-4C کار کرده است.

این پهپادها می‌توانند در هماهنگی با هواپیماهای گشت دریایی سرنشین‌دار P-8A Poseidon عمل کنند. این هواپیماها خودشان مجموعه گسترده‌ای از حسگرها و سامانه‌های شبکه‌محور دارند. تریتون‌ها همچنین می‌توانند با ناوگروه‌های هواپیمابر در پایین‌دست هماهنگ شوند.

به‌احتمال زیاد، تریتون‌ها در شرایط آتش‌بس کنونی با ایران نقش به‌خصوص مهمی در پایش فعالیت‌ها در خلیج فارس و پیرامون آن خواهند داشت. همان‌طور که گفته شد، عبور امن کشتی‌های تجاری به داخل و خارج خلیج فارس از طریق تنگه هرمز یکی از عوامل محوری در دوام این ترتیبات است. این موضوع قرار است یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهای دیپلماتیک آتی میان آمریکا و ایران هم باشد. تا این لحظه، ایران هنوز تردد دریایی از این آبراه حیاتی را به‌شدت محدود نگه داشته است.

همان‌طور که گفته شد، MQ-4Cها سال‌هاست که به‌طور منظم بر فراز این منطقه مأموریت‌های شناسایی انجام می‌دهند. در ۲۲ فوریه نیز شایعاتی جداگانه درباره سقوط یک تریتون در خلیج عمان منتشر شده بود. آن ماجرا هم پس از ناپدیدشدن یکی از این پهپادها از سایت‌های رهگیری آنلاین و پخش کد ۷۷۰۰ شکل گرفت. اما در آن مورد افت سریع ارتفاع ثبت نشده بود.

بعداً یک مقام آمریکایی به TWZ گفت گزارش‌های مربوط به از دست رفتن MQ-4C در حوالی ۲۲ فوریه «درست نبود». سایت رهگیری متن‌باز Flightradar24 نیز در ۲۷ فوریه پستی صریح در X منتشر کرد. این سایت گفت که آن تریتون را در حال بازگشت به پایگاهی در امارات متحده عربی رهگیری کرده است. درست فردای آن، نیروهای آمریکا و اسرائیل عملیات مشترک خود علیه ایران را آغاز کردند.

پست Flightradar24 در ۲۷ فوریه همچنین بر شکاف‌های عمومی در پوشش رهگیری این منطقه تأکید کرده بود. اخلال عمدی GPS و دیگر انواع تداخلات الکترونیکی نیز در این منطقه امری رایج هستند، به‌ویژه در متن درگیری اخیر با ایران.

همان‌طور که اشاره شد، ایران پیش‌تر با ساقط‌کردن BAMS-D نشان داده بود توان هدف‌گرفتن پهپادهای آمریکاییِ پروازکننده در ارتفاع بالا را دارد. آن حادثه نیز پرسش‌های مهمی درباره بقاپذیری Global Hawk و مشتقات آن برانگیخت. با این حال، این پهپادها اساساً برای عملیات در حریم مورد مناقشه طراحی نشده بودند.

پس از حدود پنج هفته حملات آمریکا و اسرائیل، توان پدافند هوایی ایران تا حد زیادی تحلیل رفته است. اما این پدافند هنوز هم دست‌کم در برخی پوشش‌ها تهدیدی واقعی به شمار می‌رود. با این حال، برای تأکید باید گفت هیچ نشانه قطعی‌ای وجود ندارد که آتش خصمانه در هر شکلی در اتفاقی که امروز برای MQ-4C بر فراز خلیج فارس رخ داد نقش داشته باشد. در کل، وضعیت این پهپاد همچنان نامعلوم است.

با این همه، رخدادهایی از این دست احتمالاً دست‌کم در آینده نزدیک همچنان توجه عظیمی را جلب خواهند کرد. این وضعیت در شرایط آتش‌بس لرزان میان ایالات متحده و ایران رخ می‌دهد. این ترتیبات فعلاً قرار است برای دو هفته برقرار بماند. در عین حال، درباره آنچه پس از آن رخ خواهد داد عدم قطعیت بزرگی وجود دارد. مذاکرات برای رسیدن به پایان پایدارتری برای درگیری‌های اخیر نیز قرار است این آخر هفته در پاکستان آغاز شود.

اگر و وقتی جزئیات بیشتری درباره سرنوشت این MQ-4C در دسترس قرار گیرد، ما نیز آن‌ها را دنبال خواهیم کرد.

تماس با نویسنده: joe@twz.com

بازگشت به آرشیو منبع اصلی