ارتش آمریکا اعلام کرده است که از امروز اجرای محاصره همه بنادر خلیجی و نواحی ساحلی ایران را آغاز میکند. این اقدام در ادامه وعده پیشین دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای بستن تنگه هرمز انجام میشود؛ آبراه راهبردیای که ایران نیز در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، عملاً آن را بر روی بخش عمدهای از ترافیک دریایی بسته بود.
این تحول پس از آن رخ میدهد که مذاکرهکنندگان دو طرف در پایان گفتوگوها نتوانستند به توافقی برای پایان جنگ برسند؛ جنگی که از ۲۸ فوریه آغاز شد و اکنون در چارچوب یک آتشبس موقت دو هفتهای قرار دارد.
فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) اعلام کرد که محاصره از ساعت ۱۰ صبح بهوقت شرق آمریکا آغاز میشود و در عمل کنترل همه رفتوآمدهای دریایی مرتبط با ایران را در دست میگیرد.
«محاصره بدون تبعیض علیه کشتیهای همه کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران میشوند یا از آن خارج میشوند اجرا خواهد شد؛ از جمله همه بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان. نیروهای سنتکام آزادی ناوبریِ کشتیهایی را که از تنگه هرمز بهسوی بنادر غیرایرانی یا از آن بازمیگردند مختل نخواهند کرد.»
خبرگزاری رویترز گزارش میدهد که ارتش آمریکا برای دریانوردان پیام زیر را فرستاده و جزئیات بیشتری از محاصره را تشریح کرده است:
«هر شناوری که بدون مجوز وارد منطقه محاصرهشده شود یا از آن خارج شود، در معرض رهگیری، انحراف مسیر و توقیف قرار خواهد داشت. این محاصره عبور بیطرفانه از تنگه هرمز به مقصد یا از مبدأ نقاط غیرایرانی را مختل نخواهد کرد.»
TWZ میگوید برای جزئیات بیشتر درباره نحوه اجرای این محاصره و داراییهای درگیر در آن با سنتکام تماس گرفته است. در همین حال، والاستریت ژورنال گزارش داده که در حال حاضر بیش از ۱۵ ناو جنگی آمریکایی در این عملیات نقش دارند.
همزمان، مرکز UKMTO یا عملیات تجارت دریایی بریتانیا، دستورالعملهای زیر را برای کشتیها منتشر کرد:
محدودیتها کل خط ساحلی ایران، از جمله بنادر و زیرساختهای انرژی را دربر میگیرد.
عبور از تنگه هرمز به مقصد یا از مبدأ بنادر غیرایرانی، طبق گزارشها، مستقیماً متوقف نشده است؛ اما کشتیها ممکن است در مسیر با حضور نظامی، ارتباطات هدایتشده یا بازرسیهای موردی روبهرو شوند.
به کشتیهای بیطرفی که هماکنون داخل بنادر ایران هستند، یک مهلت محدود برای خروج داده شده است.
ترامپ در یک پست مفصل در Truth Social در روز یکشنبه نوشته بود که نیروی دریایی آمریکا قرار است «هر کشتیای را که بخواهد وارد تنگه هرمز شود یا از آن خارج شود، محاصره کند.»
«به نیروی دریاییمان دستور دادهام هر شناوری را که در آبهای بینالمللی به ایران عوارض پرداخته، جستوجو و متوقف کند. هیچکس که عوارض غیرقانونی پرداخت کند، عبور امنی در آبهای آزاد نخواهد داشت.»
«هر ایرانی که به ما یا به کشتیهای غیرنظامی شلیک کند، به جهنم فرستاده خواهد شد.»
شرکت اطلاعات و دادههای دریایی Lloyd’s List Intelligence نیز اعلام کرده که پس از اعلام محاصره از سوی ترامپ، «تمام ترافیک» در تنگه متوقف شده است. این شرکت افزود که دو کشتی که در حال خروج از تنگه بودند، پس از انتشار این پیام مسیر خود را معکوس کردند.
با این حال، از زمان اعلام آتشبس مقداری رفتوآمد محدود از تنگه انجام شده، هرچند این حرکتها بسیار محدود بوده و این کشتیها همچنان در معرض ریسک قرار دارند.
ترامپ در گفتوگو با Fox News و با اشاره به مینهای ایرانی در این آبها گفته بود پاکسازی تنگه «زمان زیادی نخواهد برد» و «کشورهای زیادی» نیز در این کار کمک خواهند کرد. او افزود که بریتانیا و دیگر کشورها مینروب اعزام میکنند. با این حال، تا این لحظه هنوز تأیید مستقلی درباره مشارکت نظامی کشورهای غیرآمریکایی در محاصره وجود ندارد.
هفته گذشته، سازمان بنادر و دریانوردی ایران یک اینفوگرافیک منتشر کرد و به کشتیها دستور داد برای عبور از تنگه از مسیرهای ورودی و خروجی مشخص استفاده کنند. این سازمان هشدار داده بود که خارج از این مسیرها خطر برخورد با مینهای دریایی وجود دارد.
سخنگوی Lloyd’s List نیز به بیبیسی گفت: «میدانیم که ایران همچنان عملاً کنترل تنگه را در دست دارد و فرض بر این است که مالکان کشتیها هنوز باید از سپاه پاسداران اجازه بگیرند... و اینکه دقیقاً این سازوکار چگونه کار میکند، هنوز روشن نیست.»
با وجود اینکه ترامپ گفت ارتش آمریکا برای متوقفکردن تردد دریایی در تنگه با دیگر کشورها همکاری خواهد کرد، خبرگزاری رویترز میگوید متحدان ناتو روز دوشنبه اعلام کردند در محاصره شرکت نخواهند کرد. بر اساس همین گزارش، این کشورها فقط پس از پایان درگیری ممکن است درباره مشارکت در اقدامات بعدی فکر کنند.
یکی از کشورهایی که از این محاصره حمایت میکند اسرائیل است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز دوشنبه گفت از تصمیم ترامپ برای اعمال محاصره دریایی علیه ایران حمایت میکند و تلآویو در این باره با واشینگتن در حال هماهنگی است.
«ایران قواعد [گفتوگوهای صلح در پاکستان] را نقض کرد و رئیسجمهور ترامپ تصمیم گرفت محاصره دریایی اعمال کند.»
در واکنش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داد که «نزدیکشدن شناورهای نظامی به تنگه هرمز نقض آتشبس محسوب میشود.» یک سخنگوی نیروهای مسلح ایران نیز روز دوشنبه گفت محدودکردن عبور کشتیها در آبهای بینالمللی اقدامی غیرقانونی است و «مصداق دزدی دریایی» به شمار میرود.
این سخنگو افزود ایران بهطور قاطع یک «سازوکار دائمی» برای کنترل تنگه هرمز اجرا خواهد کرد. رسانه دولتی IRIB نیز به نقل از نیروهای نظامی نوشت: «امنیت در خلیج فارس و دریای عمان یا برای همه است یا برای هیچکس. هیچ بندری در منطقه امن نخواهد بود.»
شرکت امنیت دریایی Ambrey نیز به TWZ گفته است که یک کشتی تجاری وقوع یک انفجار و آتشسوزی را در میدان نفتی فتح، در حدود ۴۵ مایل دریایی شمالغرب بندر جبلعلی در امارات متحده عربی، مشاهده کرده است؛ هرچند هنوز روشن نیست این رویداد با محاصره مرتبط بوده یا نه.
«ویدئوها و تصاویر ثابت نشان میدهد آتش تا ارتفاع قابلتوجهی بالاتر از افق کشیده شده بود. کشتی هیچ پیام اضطراریای گزارش نکرد. تا زمان نگارش این گزارش، هیچ تلفات انسانی، آسیبی به کشتیهای تجاری یا صدمهای به زیرساخت بندری گزارش نشده بود.»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، نیز روز گذشته در ایکس نقشهای از قیمت بنزین در واشینگتن دیسی منتشر کرد و خطاب به آمریکا نوشت: «از قیمتهای فعلی پمپ بنزین لذت ببرید. با این "محاصره"، بهزودی برای بنزین ۴ تا ۵ دلاری دلتنگ خواهید شد.»
قالیباف پیشتر نیز گفته بود تهدیدهای تازه ترامپ روی ملت ایران اثری نخواهد داشت: «اگر بجنگید، میجنگیم... در برابر هیچ تهدیدی سر خم نخواهیم کرد.»
ترامپ همچنین مدعی است ارتش آمریکا تاکنون ۱۵۸ شناور ایرانی را «کاملاً نابود» کرده است. او در Truth Social نوشت: «نیروی دریایی ایران کف دریا افتاده است.»
با این حال، والاستریت ژورنال پیشتر هشدار داده بود که اگرچه آمریکا و اسرائیل بخش زیادی از نیروی دریایی متعارف ایران را نابود کردهاند، اما ناوگان سپاه پاسداران که تهران برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز به آن تکیه میکند، همچنان تا حد زیادی سالم مانده است.
سپاه یک ناوگان بزرگ از شناورهای کوچکتر و چابکتر در اختیار دارد که برای تسلط بر این گذرگاه راهبردی، با استفاده از موشک، مین و آزار کشتیرانی تجاری ساخته شدهاند. فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد متمرکز بر ایران در مؤسسه واشینگتن، به WSJ گفته است که بیش از ۶۰ درصد ناوگان قایقهای تندرو و حملهسریع سپاه همچنان سالم است و هنوز تهدید ایجاد میکند.
از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، جغرافیای تنگه هرمز به ایران امکان داده که از آن بهعنوان یک اهرم راهبردی استفاده کند؛ دسترسی را در این گذرگاه باریک محدود سازد و در نتیجه قیمت نفت را بالا ببرد. تهران همچنین از برخی شناورها برای عبور امن، مبالغ سنگینی مطالبه کرده است.
اجرای محاصره میتواند دولت ایران را از یک منبع مهم درآمد محروم کند، اما همزمان این خطر را هم دارد که قیمت جهانی نفت و گاز را باز هم بالاتر ببرد. این موضوع با گزارشهایی همراستا است که میگویند ترامپ و مشاورانش از سوی مقامهای دولتی و رهبران شرکتها درباره ضربه احتمالی جنگی طولانیمدت بر اقتصاد آمریکا هشدار دریافت کردهاند.
با این همه، همچنان این پرسش باقی است که چنین محاصرهای تا چه اندازه واقعاً میتواند بر ایران اثر بگذارد. به گفته Lars Jensen، مدیرعامل شرکت تحلیلی Vespucci Maritime، در کوتاهمدت محاصره تنگه فقط یک «جریان بسیار ناچیز» از کشتیها را متوقف خواهد کرد. در عین حال، هر شناور دیگری که به ایران عوارض بپردازد، همین حالا هم به خاطر تأمین مالی رژیم در معرض تحریم قرار میگیرد.
هرچند محاصره برای تحت فشار قرار دادن ایران بهمنظور پذیرش توافقی بر اساس شروط آمریکا طراحی شده، ترامپ گفته نسبت به بازگشت تهران به مذاکرات بیاعتناست: «برایم مهم نیست برگردند یا نه. اگر برنگردند، برایم اشکالی ندارد.»
چین نیز بهطور فزایندهای در این بحران خاورمیانه به یک عامل مهم بدل میشود. با هر روزی که میگذرد، وضعیت انرژی پکن بیشتر تحت فشار قرار میگیرد و اثرات خفهشدن جریان نفت از مسیر تنگه هرمز پررنگتر میشود. ایران یکی از تأمینکنندگان کلیدی نفت چین است.
دونگ جون، وزیر دفاع چین، یک روز پیش از اجرای محاصره گفته بود کشورش «در حال رصد وضعیت خاورمیانه است» و «کشتیهای ما در آبهای تنگه هرمز رفتوآمد میکنند». او افزود چین با ایران توافقهای تجاری و انرژی دارد، به آنها احترام خواهد گذاشت و انتظار دارد دیگران در امورش دخالت نکنند. به گفته او، ایران برای چین تنگه را باز نگه داشته است.
سنتکام به پرسش TWZ درباره قواعد درگیری فعلی یا اینکه اگر یک کشتی چینی بخواهد از تنگه عبور کند چه اتفاقی خواهد افتاد، پاسخی نداد.
به گزارش والاستریت ژورنال و به نقل از مقامها و افراد آگاه، ترامپ و مشاورانش علاوه بر محاصره تنگه، در حال بررسی ازسرگیری حملات نظامی محدود به ایران نیز هستند. همان منابع گفتهاند احتمال یک کارزار بمباران تمامعیار کمتر است، زیرا بیثباتی بیشتر منطقه و بیمیلی ترامپ به درگیریهای طولانیمدت نظامی همچنان ملاحظات مهمی هستند.
بهروزرسانیها
TWZ اعلام کرده که پوشش زنده این روز را جمعبندی کرده است، اما چند بهروزرسانی مهم نیز به متن افزوده شده که در ادامه آمدهاند.
بهروزرسانی ساعت ۶:۲۵ عصر EDT
جیدی ونس در مصاحبهای با Fox News گفت گفتوگوهای انجامشده با ایران دستکم یک نکته مثبت داشته است: به گفته او شاید برای نخستینبار در تاریخ رهبری فعلی ایران، مقامهای دو کشور در چنین سطح بالایی با هم دیدار کردهاند. ونس گفت در مذاکرات مقداری پیشرفت حاصل شده، اما خط قرمز اصلی آمریکا همچنان این است که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
وبسایت USNI نیز گزارش داده که ناو هواپیمابر USS George H.W. Bush از تنگه جبلالطارق عبور نکرده و در عوض از سواحل نامیبیا در حال دورزدن قاره آفریقاست تا به نیروی دریایی در حال رشد آمریکا در دریای عرب بپیوندد. این مسیر به ناو و اسکورتهایش امکان میدهد از عبور از دریای سرخ و بابالمندب، که در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ کانون حملات حوثیها بود، اجتناب کنند.
بهروزرسانی ساعت ۵:۰۰ عصر EDT
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، از آمریکا و ایران خواست مذاکراتی را که میتواند به پایان درگیری منجر شود از سر بگیرند. او نوشت پس از هفتهها ویرانی و رنج روشن شده که برای این بحران راهحل نظامی وجود ندارد و همه طرفها باید آتشبس را حفظ و آزادی ناوبری، از جمله در تنگه هرمز، را مطابق حقوق بینالملل رعایت کنند.
بهروزرسانی ساعت ۴:۴۰ عصر EDT
اظهارات ترامپ درباره ایران در یک حضور بداهه مقابل رسانهها در کاخ سفید امیدها به حلوفصل سریع دیپلماتیک را کاهش داد. او گفت: «آنها هرگز سلاح هستهای نخواهند داشت.»
«اگر توافق نکنند، توافقی در کار نخواهد بود. هرگز توافقی شکل نخواهد گرفت. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت و ما گرد و غبار [مواد] را پس خواهیم گرفت؛ یا آن را از خودشان میگیریم یا با زور برمیداریم.»
در عین حال چند رسانه گزارش دادند که تماس و تعامل میان آمریکا و ایران همچنان ادامه دارد و تلاش برای رسیدن به توافق کاملاً متوقف نشده است.
بهروزرسانی ساعت ۳:۲۳ بعدازظهر EDT
مؤسسه AEI برآورد کرده که هزینه عملیات Epic Fury تا زمان آتشبس ۸ آوریل بین ۲۵ تا ۳۵ میلیارد دلار بوده است.
بهروزرسانی ساعت ۱:۳۰ بعدازظهر EDT
طبق گزارش Axios، آمریکا در مذاکرات پاکستان از ایران خواسته بود با یک وقفه ۲۰ ساله در غنیسازی اورانیوم موافقت کند. بر اساس همان گزارش، تهران در پاسخ یک بازه زمانی یکرقمی را پیشنهاد داده است.
بلومبرگ نیز گزارش داده که مشخص نیست ترامپ رقم ۳۴ کشتی را از کجا آورده، زیرا دادههای این رسانه عددی پایینتر را نشان میدهد.
ترامپ همچنین گفته ایران خواهان توافق است و تماسهایی در این باره در صبح همان روز انجام شده است؛ با این حال او تکرار کرده که هیچ توافقی را که به ایران امکان داشتن سلاح هستهای بدهد نخواهد پذیرفت.
گزارش شده که ناو هواپیمابر USS George H.W. Bush از تنگه جبلالطارق عبور کرده و انتظار میرود تا پایان هفته به شرق مدیترانه برسد. این ناو جایگزین USS Gerald R. Ford خواهد شد؛ ناوی که در میانه مأموریت در خاورمیانه دچار آتشسوزی شد و اکنون در سودا بی کرت تحت تعمیر است.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نیز روز دوشنبه بار دیگر تأکید کرد لندن در هیچ محاصرهای علیه تنگه هرمز شرکت نخواهد کرد. او گفت اولویت دولتش بازگشایی کامل تنگه است، زیرا بستهبودن آن به معنای نرسیدن نفت و گاز به بازار و در نهایت تحمیل قبضهای انرژی بالاتر به مردم است.
پس از گفتوگوهای اسلامآباد روشن شده که مسئله هستهای ایران همچنان اصلیترین گره مذاکرات است. نتانیاهو گفت با ونس درباره این گفتوگوها صحبت کرده و از دید واشینگتن، مسئله محوری همچنان خروج همه مواد غنیشده و پایان غنیسازی در داخل ایران برای سالها یا حتی دههها است.
در همین زمینه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرده روسیه آماده است در قالب یک توافق صلح آینده میان آمریکا و ایران، اورانیوم با غنای بالای ایران را تحویل بگیرد.
ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده عملیات زمینی هدفمندی را در منطقه Bint Jbeil در جنوب لبنان آغاز کرده است. با وجود آنکه ایران و پاکستان ادعا میکنند آتشبس موقت هفته گذشته لبنان را هم دربر میگیرد، نتانیاهو گفته است «در لبنان آتشبسی وجود ندارد» و حملات علیه حزبالله با «تمام قوا» ادامه خواهد یافت.
دیوید ایگنیشس، ستوننویس و سردبیر همکار واشینگتن پست، نیز پیشبینی کرده که بنبست اسلامآباد لزوماً به معنی بازگشت به جنگ تمامعیار نیست. به نظر او، محاصره بیش از آنکه یک ابزار صرفاً نظامی باشد، یک ابزار فشار اقتصادی است و ترامپ میخواهد ایرانِ شدیداً ضربهخورده را در یک گیره اقتصادی قرار دهد تا شاید رهبرانش مسیر دیگری را در قالب یک توافق بزرگ و جامع انتخاب کنند.
به گفته Axios و به نقل از یک منبع منطقهای و یک مقام آمریکایی، میانجیهای پاکستانی، مصری و ترکیهای در روزهای آینده هم به گفتوگوهای خود با آمریکا و ایران ادامه خواهند داد تا شاید شکافهای باقیمانده را پر و راهی برای پایان جنگ پیدا کنند.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نیز گفته است تلاشهای کامل برای حل این درگیری همچنان ادامه دارد.
ترامپ در آخر هفته همچنین حمله لفظی تندی به پاپ لئو چهاردهم انجام داد و او را در زمینه سیاست خارجی «بد» و در زمینه جرم «ضعیف» خواند. این حمله پس از آن انجام شد که پاپ از «توهم همهتوانی» بهعنوان یکی از محرکهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران انتقاد کرده و رهبران سیاسی را به توقف جنگ و حرکت به سمت مذاکره فراخوانده بود.
پاپ لئو نیز پاسخ داد که قصدی برای مناظره با ترامپ ندارد و «پیام همان است: ترویج صلح».