Bellingcat دستکم ۸۰ کلانتری یا زیرساخت مرتبط با نهادهای انتظامی و گروه شبهنظامی بسیج را شناسایی کرده که در سه هفته نخست جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران آسیب دیده یا نابود شدهاند. کارشناسان به Bellingcat گفتند که هر دو کشور قصد دارند «ظرفیت سرکوب» رژیم ایران را تضعیف کنند.
ایالات متحده و اسرائیل در مجموع، طی جنگ ۲۰۲۶ در ایران، هزاران حمله انجام دادهاند. این اهداف از مواضع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) و شناورهای نیروی دریایی تا تولیدکنندگان تسلیحات ایرانی را در بر میگیرند.
اوایل مارس، تحلیل Bellingcat با استفاده از تصاویر ماهوارهای و عکسها و ویدئوهای در دسترس، کلانتریها را نیز بهعنوان یکی از اهداف شناسایی کرد؛ دستکم ۱۵ مورد از آنها در پایتخت، تهران، آسیب دیده یا نابود شده بودند.
ما همچنین چندین حمله به زیرساخت پلیس در شمال و غرب کشور را شناسایی کردیم؛ مناطقی که بنا بر نقشه منتشرشده از سوی نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) در ۳۱ مارس هدف قرار گرفته بودند.
حساب رسمی فارسی وزارت خارجه اسرائیل در ایکس، همراه با عکسی از یک کلانتری ویرانشده، اعلام کرد: «ما شرایطی را برای مردم شجاع ایران فراهم میکنیم تا سرنوشت خود را در دست بگیرند.»
اینجا کلانتری ۱۲۱ سلیمانیه در خیابان نبرد تهران بود.
— اسرائیل به فارسی (@IsraelPersian) March 5, 2026
ما شرایطی را برای مردم شجاع ایران فراهم میکنیم تا سرنوشت خود را در دست بگیرند. pic.twitter.com/VSm6YVvIwZ
در مجموع، بیشتر حملاتی که Bellingcat تحلیل کرده، بر کلانتریها (۳۰ رخداد) و مراکز فرماندهی یا ستادها (۲۹ رخداد) متمرکز بوده است. این مکانها همچنین شامل سایتهای مرتبط با بسیج، سازمان شبهنظامی لباسشخصی وابسته به سپاه، میشود؛ سازمانی که در سرکوب مرگبار اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶ دخیل بودند؛ موارد دیگر با نیروهای ویژه (۳ مورد) و مجموعههای پلیس راهور (۲ مورد) یا پلیس دیپلماتیک (۲ مورد) مرتبطاند.
به دلیل محدود کردن دسترسی دسترسی شرکتهای تجاری ماهوارهای به تصاویر ایران و کشورهای همسایه، ما برای کمک به راستیآزمایی رخدادها به دادههای تصویری Sentinel-2 تکیه کردیم. همچنین از ویدئوها و عکسهایی استفاده شد که برخی از آنها را مکانیابان مستقل و مشارکتکنندگان جامعه داوطلب Geoconfirmed نیز راستیآزمایی کرده بودند و پژوهشگران Bellingcat نیز آنها را تأیید کردند.
دادههای مکانی تا حدی با استفاده از دادههای نقشهبرداری متنباز از Wikimapia، OpenStreetMap یا Google Maps تعیین شد. هرجا برای رخدادهای گزارششده علیه کلانتریها فیلم یا عکس در دسترس بود، مکان با مکانیابی و تحلیل تصاویر ماهوارهای راستیآزمایی شد؛ یا با دادههای میانوضوح PlanetScope شرکت Planet Labs، که به تصاویر گردآوریشده تا ۹ مارس محدود بود، یا با دادههای کموضوح Sentinel-2.
برخی مکانها با استفاده از دادههای مکانی OpenStreetMap و Overpass Turbo کشف شدند و سپس با دادههای Sentinel-2 در سراسر ایران مقایسه شدند.
نقشه رخدادهای مکانیابیشده در ایران. برای دیدن مختصات، منابع و یادداشتهای راستیآزمایی روی نشانگرها کلیک کنید. نقشه: Bellingcat / Miguel Ramalho
مسئله مقیاس
اسرائیل چندین ویدئو منتشر کرده که هدف قرار گرفتن پایگاهها و ایستهای بازرسی متعلق به بسیج را نشان میدهد. در میانه مارس، IDF اعلام کرد که فرمانده این گروه شبهنظامی، غلامرضا سلیمانی، کشته شده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در International Crisis Group، به Bellingcat گفت هدف قرار دادن بسیج بخشی از دستور کار اسرائیل و آمریکا «برای تضعیف ظرفیت سرکوب رژیم» است. به گفته او، کلانتریها «به آن شکلی که پلیس کنترل جمعیت یا مراکز بسیج در سرکوب دخیلاند، درگیر سرکوب نیستند»؛ بنابراین هدف قرار دادن آنها «بیشتر با هدف جلوگیری از توان جمهوری اسلامی برای حفظ کنترل داخلی به نظر میرسد».
واعظ به Bellingcat گفت وقتی این حملات در کنار طیف گستردهتر اهداف، از جمله کارخانههای صنعتی، دیده شود، هدف قرار دادن گسترده کلانتریها بخشی از راهبردی است «برای غیرقابل اداره کردن ایران برای رژیم موجود یا هر آنچه پس از آن میآید».
واعظ درباره آثار کوتاهمدت این راهبرد تردید داشت: «این مسئله به مقیاس مربوط است. ایران کشور بسیار بزرگی است؛ حتی اگر بتوانید ظرفیت رژیم برای پلیسگری، سرکوب و مانند آن را نه فقط تضعیف، بلکه بهطور کامل نابود کنید، این واقعاً نه فقط شاید چند هفته، بلکه شاید چند ماه و اگر نه چند سال زمان میخواهد.»
خطر تلفات غیرنظامی
تا ۷ آوریل، خبرگزاری هرانا، وابسته به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، برآورد کرده است که در جریان جنگ، بیش از ۱۷۰۰ غیرنظامی کشته شدهاند.
چندین کلانتری در مناطق شهری پرتراکم مانند تهران قرار دارند. کلانتریها به دلایل مختلف، از جمله تمدید گواهینامه رانندگی، محل مراجعه غیرنظامیان هستند؛ بنابراین واعظ گفت اگر این ساختمانها «در ساعات کاری و نه نیمهشب» هدف قرار گیرند، خطر برای این افراد بالاتر است.
نقشه رخدادهای مکانیابیشده در تهران. برای دیدن مختصات، منابع و یادداشتهای راستیآزمایی روی نشانگرها کلیک کنید. نقشه: Bellingcat / Miguel Ramalho
گزارش مشترک و تازهای از Airwars، مرکز غیرنظامیان در مخاصمه (Center for Civilians in Conflict) و فعالان حقوق بشر در ایران، درباره ماه نخست تلفات غیرنظامی، بخشی را به وخامت وضعیت بازداشتشدگان در زندانهای ایران اختصاص داده بود؛ از جمله در کلانتریهایی که هدف قرار گرفتهاند.
«من ده روز در بازداشتگاه [کلانتری ۱۴۸] همراه با چهار فعال دیگر نگهداری شدم. حالا به نظر میرسد از آن کلانتری چیزی جز خرابه باقی نمانده. حتی نمیتوانم تشخیص بدهم محل بازداشت کجا بوده است. مدام از خودم میپرسم بر سر کسانی که هنگام حمله آنجا نگهداری میشدند چه آمده است.» - یک فعال، در گفتوگو با HRA پس از دیدن عکسهای کلانتری بعد از حملات هوایی اخیر آمریکا و اسرائیل.
ویدئویی که شایان سرداریزاده، خبرنگار BBC، منتشر و مکانیابی کرد، نشان میداد کلانتری ۱۴۸ پس از حملهای ظاهری در میانه مارس آسیب دیده است.
The main building of Tehran's 148 police station and its courtyard, located on Enghelab Street, has been severely damaged in air strikes conducted on Friday.
— Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) March 14, 2026
The adjacent Hamoon Theatre also sustained some damage.
Video: @Vahid
Location: 35.700812, 51.402163 @GeoConfirmed pic.twitter.com/9sdOtHd2XN
یک کلانتری نابودشده که Bellingcat در شهر مهاباد در شمالغرب ایران شناسایی کرد، ظاهراً به ساختمان مجاور جمعیت هلال احمر ایران نیز آسیب رسانده است. بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم، رسانهای وابسته به سپاه که از سوی اتحادیه اروپا، ایالات متحده و کانادا تحریم شده است، یک کارمند هلال احمر در این حمله زخمی شد.
کلانتری مجاور ساختمان هلال احمر در هیچیک از سرویسهای نقشهبرداری مشخص نشده است، هرچند گزارشهایی وجود دارد که همان روز «کلانتری ۱۱» هدف قرار گرفته بود.
اسرائیل همچنین ایستهای بازرسی تحت اداره اعضای بسیج را هدف گرفته است.
Bellingcat دو مورد را بررسی کرد که حملات اسرائیل به ایستهای بازرسی را در حالی نشان میدهد که غیرنظامیان از آنجا عبور میکردند. در یک ویدئو، حمله در حالی به یک ایست بازرسی اصابت میکند که پنج موتورسیکلت و یک خودرو از کنار آن عبور میکنند.
در ویدئوی دیگری از IDF، یک اتوبوس زردرنگ در لحظه اصابت، بلافاصله کنار ایست بازرسی قرار دارد. روشن نیست در زمان حمله چند نفر در اتوبوس بودهاند یا آیا کسی زخمی شده است یا نه.
بنا بر Open Source Munitions Portal (OSMP)، پهپادهای اسرائیلی معمولاً از بمب Mikholit استفاده میکنند. یک گونه از این بمب ۸۹۰ گرم مواد منفجره دارد؛ مقداری که ترکشهای خطرناک تا فاصله ۱۰۴ متر ایجاد میکند.
Wes J. Bryant، تحلیلگر دفاعی و امنیت ملی و عضو پیشین مرکز برتری حفاظت از غیرنظامیان در پنتاگون، به Bellingcat گفت: «من گزارشها درباره این حملات به بسیج و بهویژه استفاده از Mikholit در فضاهای باز شهری را دنبال کردهام. این استاندارد IDF است: استفاده از مهمات دقیق و حتی گاهی مهمات "کمخسارت جانبی"، اما به شیوهای بیپروا که همچنان جمعیت غیرنظامی را در معرض خطر قرار میدهد.»
پرسشهایی درباره مشروعیت حقوقی
حقوق بینالملل بشردوستانه غیرنظامیان را «اشخاصی که عضو نیروهای مسلح نیستند» تعریف میکند. Adil Haque، استاد حقوق در Rutgers University و دبیر اجرایی Just Security، گفت مأموران پلیس نیز ذیل همین تعریف قرار میگیرند. او به Bellingcat گفت: «بهعنوان یک قاعده، پلیس غیرنظامی است و نمیتوان به آن حمله کرد مگر اینکه مستقیماً در مخاصمات مشارکت کند.» Bryant، تحلیلگر امنیت ملی، نیز موافق بود و افزود هدف قرار دادن پلیس «در برابر بررسی حقوقی تاب نمیآورد».
IDF در ایمیلی به Bellingcat نوشت: «پلیس بخشی از دستگاه امنیت داخلی ایران را تشکیل میدهد؛ دستگاهی که طبق قوانین داخلی خود ایران، بخشی از نیروهای مسلح ایران نیز محسوب میشود. IDF در هر حمله، اقدامات احتیاطی عملی را برای کاهش آسیب جانبی به غیرنظامیان و اشیای غیرنظامی، تا حد ممکن در شرایط موجود انجام میدهد.»
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در International Crisis Group، گفت پلیس واقعاً «بخشی از نیروهای مسلح کشور است. با این منطق، هر چیزی که پرچم روی آن باشد یک هدف مشروع است.»
Haque به Bellingcat گفت اگرچه بسیج یک گروه شبهنظامی است، هرگونه حمله به آن مستلزم رعایت اقدامات احتیاطی برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان است. او گفت: «از آنجا که مخاصمات تقریباً بهطور کامل شامل بمباران هوایی است، مزیت نظامی مشخص و مستقیم مورد انتظار از حمله به اعضای بسیج که واجد عنوان رزمنده باشند، بسیار پایین است؛ بنابراین آسیب قابل توجه به غیرنظامیان نزدیک، نامتناسب و غیرقانونی خواهد بود.»
وقتی از IDF درباره تلفات احتمالی غیرنظامیان در حملات به ایستهای بازرسی پرسیده شد، این نیرو به Bellingcat گفت از آنجا که بسیج زیرمجموعه سپاه است و بنابراین بخشی از نیروهای مسلح محسوب میشود، اعضای آن اهداف نظامی قانونی به شمار میآیند. درباره حملات مشخص به ایستهای بازرسی، IDF اعلام کرد «بهعنوان بخشی از اقدامات احتیاطی انجامشده در شرایط موجود برای کاهش آسیب جانبی مورد انتظار، از مهمات دقیق و ابزارهای مراقبتی استفاده شد».
Bellingcat برای پرسش از اینکه آیا ایالات متحده در حملات به کلانتریهای شناساییشده نقشی داشته یا نه، با فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) تماس گرفت، اما تا زمان انتشار پاسخ رسمی دریافت نکرد.
دادههایی که تاکنون برای این سایتها گردآوری شده، در اینجا در دسترس است.
Miguel Ramalho و Felix Matteo Lommerse در تهیه این گزارش مشارکت داشتند.