اف-۱۶های اسرائیلی ظاهراً مهمات خوشه‌ای حمل می‌کنند

نیروی هوایی اسرائیل تصویری از جنگنده‌های F-16I Sufa منتشر کرده که در حملات به ایران شرکت داشته‌اند و به نظر می‌رسد این هواپیماها مهمات خوشه‌ای حمل می‌کنند. هنوز معلوم نیست چه زیرمهماتی داخل این مهمات قرار دارد. با این حال فقط سه روز پیش از انتشار این تصویر، مقام‌های ایرانی ایالات متحده را به استفاده از مین‌های ضدتانک هواریز BLU-91/B متهم کرده بودند؛ مین‌هایی که از طریق بمب‌های خوشه‌ای رها می‌شوند. به نظر می‌رسد این مسئله به یک راهبرد محدودِ محروم‌سازی منطقه‌ای برای مهار پرتاب‌های موشک‌های دوربرد مربوط باشد؛ موضوعی که The War Zone پیش‌تر در گزارش قبلی خود درباره آن نوشته بود.

«به‌صورت هم‌زمان، نیروی هوایی به مکان‌هایی که برای ذخیره و پرتاب موشک‌های بالستیک به‌کار می‌روند و تهدیدی مستقیم برای شهروندان اسرائیل محسوب می‌شوند، و همچنین چند سامانه دفاعی رژیم ترور، حمله کرد. بیش از ۱۵۰ جنگنده طی یک روز گذشته مراکز تولید تسلیحات را در سراسر تهران هدف قرار دادند... حملات به صنایع نظامی رژیم در تهران در همین ساعت نیز ادامه دارد و نیروی هوایی برای سلب توان تولیدی‌ای که طی سال‌ها انباشته شده، این حملات را تعمیق می‌کند.»

این متن، ترجمه ماشینیِ پستی است که نیروی هوایی اسرائیل در X همراه تصویر در ۲۹ مارس منتشر کرد. خود تصویر، که در شب گرفته شده، شناسایی قطعی مهماتِ نصب‌شده زیر بال F-16Iها را دشوار می‌کند. با این وجود، شکل دماغه کند، فیوز برجسته در مرکز، بدنه نسبتاً صاف و انتهای تخت آن‌ها با ویژگی‌هایی که معمولاً در مهمات خوشه‌ای هواریز دیده می‌شود هم‌خوانی دارد؛ به‌ویژه انواع آمریکایی که از گونه‌های مختلف Tactical Munitions Dispenser یا TMD استفاده می‌کنند.

البته ممکن است مهماتِ زیر بال F-16Iها بمب خوشه‌ای نباشند، اما The War Zone این احتمال را کمتر محتمل می‌داند. ویژگی‌های قابل مشاهده با بمب‌های هدایت‌شونده دقیق و موشک‌هایی که معمولاً روی جت‌های تاکتیکی اسرائیلی دیده می‌شوند تفاوت آشکاری دارد.

درباره اینکه چه زیرمهماتی ممکن است داخل این محفظه‌ها باشد، TWZ دوباره به این نکته اشاره می‌کند که ایران پیش‌تر مدعی شده بود از مین‌های ضدتانک BLU-91/B استفاده شده؛ ادعایی که آن را متوجه ایالات متحده می‌کرد. نخستین گزارش‌ها درباره استفاده از این مین‌ها هفته قبل منتشر شد، زمانی که رسانه‌های دولتی و شبه‌دولتی ایران تصاویری از نمونه‌های بازیابی‌شده در حاشیه شهر شیراز منتشر کردند.

BLU-91/B بخشی از خانواده بزرگ‌تری از مین‌های پخش‌شونده موسوم به Gator است و همراه با مین ضدنفر BLU-92/B می‌تواند از طریق محفظه‌های سری TMD به‌کار گرفته شود. این مین‌ها همچنین قابلیت رهاسازی با محفظه‌های Mk 7 یا SUU-58/B را دارند. TWZ یادآوری می‌کند که دماغه Mk 7 با آنچه در تصویر منتشرشده توسط نیروی هوایی اسرائیل دیده می‌شود تطابق کمتری دارد، در حالی که SUU-58/B که از Mk 7 مشتق شده، نمای دماغه متفاوتی دارد.

از نمونه‌های کامل مهمات خوشه‌ای حامل مین‌های Gator می‌توان به CBU-78/B اشاره کرد که ۴۵ مین BLU-91/B و ۱۵ مین BLU-92/B را در یک محفظه Mk 7 یا SUU-58/B حمل می‌کند، و نیز CBU-89/B که ۷۲ مین BLU-91/B و ۲۲ مین BLU-92/B را در یک SUU-64/B TMD جای می‌دهد.

هفته گذشته Bellingcat نوشت: «ایالات متحده تنها بازیگر شناخته‌شده در جنگ ایران است که Gator Scatterable Mines در اختیار دارد.» اما TWZ هم‌زمان به یک گزارش سال ۲۰۰۳ از Forecast International استناد می‌کند که در آن اسرائیل، هلند و آمریکا به‌عنوان کاربران شناخته‌شده سلاح‌های CBU-89/B و CBU-78/B ذکر شده‌اند. افزون بر این، F-16 نیز در فهرست گسترده سکوهایی قرار دارد که می‌توانند مهمات خوشه‌ای حامل مین‌های Gator را رها کنند.

درباره اینکه چرا BLU-91/B ممکن است بر بخش‌هایی از ایران پخش شده باشد، TWZ به توضیح قبلی خود بازمی‌گردد: ایران توانسته شماری از پرتابگرهای موشکی خود را حفظ کند؛ چه با جابه‌جایی آن‌ها به داخل و خارج از تأسیسات زیرزمینی مانند مجموعه‌های نزدیک شیراز، چه با پنهان‌سازی در مناطق اطراف و انتقال به نقاط از پیش تعیین‌شده برای شلیک. این روند حتی پس از بمباران‌های مکرر هم ادامه داشته و حملات هوایی بیشتر بر فروریخته نگه داشتن ورودی‌های این مجموعه‌ها متمرکز بوده است.

«این حملات در کنار تلاش رهگیری وسیع و پرهزینه برای یافتن و زدن پرتابگرهایی انجام می‌شود که در معرض دید قرار می‌گیرند. بنابراین، اگر از این مناطق همچنان پرتاب ادامه داشته باشد، توسل به مین‌های ضدتانک منطقی به‌نظر می‌رسد و ارزش نظامی بالایی خواهد داشت. مین‌گذاری ورودی‌های شهرهای موشکی زیرزمینی همچنین دسترسی تجهیزات سنگین برای بازگشایی آن‌ها را دشوارتر می‌کند.»

TWZ می‌نویسد این سناریو با همان پست نیروی هوایی اسرائیل نیز هم‌راستا است؛ پستی که در توضیح عکس F-16Iها به حملات جدید علیه «مکان‌های مورد استفاده برای ذخیره و پرتاب موشک‌های بالستیک» اشاره می‌کرد.

اسرائیل دست‌کم در گذشته مهمات خوشه‌ای هواریز دیگری هم در موجودی خود داشته است. نیروی هوایی این کشور در جریان مداخله در لبنان در سال ۲۰۰۶ از CBU-58/B های دوران جنگ سرد استفاده کرده بود. هر یک از این مهمات حاوی ۶۵۰ بمبچه ضدنفر BLU-63/B در یک محفظه سری SUU-30 است؛ محفظه‌ای که دم باریک‌شونده‌اش با مهماتی که در تصویر اخیر IAF دیده می‌شود متفاوت است. اسرائیل همچنین در گذشته بمب‌های خوشه‌ای Rockeye را از آمریکا دریافت کرده بود که ۲۴۷ بمبچه ضدتانک Mk 118 را در محفظه‌های سری Mk 7 حمل می‌کنند. وضعیت کنونی هر یک از این مهمات در خدمت اسرائیل روشن نیست.

صنایع نظامی اسرائیل یا IMI نیز پیش‌تر بمب خوشه‌ای هواریزی به نام Runway Attack Munition یا RAM توسعه داده بود که از زیرمهمات ویژه برای ایجاد دهانه در باند فرودگاه استفاده می‌کند. بنا بر گزارش‌ها، این سلاح از سال ۲۰۰۸ در خدمت اسرائیل بوده است.

باندهای پایگاه‌های هوایی ایران در جریان درگیری جاری هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته‌اند، اما تا این لحظه نشانه‌ای از استفاده از مهمات خوشه‌ای برای این منظور دیده نشده است. اسرائیل ممکن است علیه اهداف دیگری در ایران، از جمله پرتابگرهای موشکی و پهپادی، از مهمات خوشه‌ای ضدنفر و یا ضدتانک استفاده کرده باشد، اما TWZ تأکید می‌کند که هنوز هیچ شاهد مستقیمی برای این مسئله وجود ندارد.

در مجموع، استفاده از BLU-91/B در جنگ جاری با ایران همچنان تأییدنشده باقی مانده است، هرچند تصویر F-16Iهای اسرائیلی که ظاهراً مهمات خوشه‌ای حمل می‌کنند به شواهد موجود اضافه می‌شود. هنوز معلوم نیست اگر چنین مین‌هایی به‌کار رفته باشند، این رخداد یک مورد منفرد بوده یا بخشی تازه از کارزار جاری است. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، رهاسازی این مین‌ها با تلاش برای محدود کردن دسترسی به مناطق دورافتاده ذخیره و پرتاب موشک سازگار به نظر می‌رسد.

مهمات خوشه‌ای و مین‌های زمینی هر دو از سلاح‌های جنجالی هستند و به‌ویژه به دلیل خطراتی که مدت‌ها پس از پایان درگیری می‌توانند برای غیرنظامیان ایجاد کنند، محل مناقشه‌اند. بسیاری از کشورها پذیرفته‌اند از مهمات خوشه‌ای و مین‌های ضدنفر استفاده نکنند. در عین حال ارتش آمریکا و دیگر بازیگران همچنان بر کارآمدی عملیاتی این سلاح‌ها و بر امکان کاهش خطرات آن‌ها با اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه تأکید می‌کنند. برای نمونه، BLU-91/B دارای سازوکار خودانهدامی داخلی است و استفاده از این مهمات را می‌توان به تأسیسات دور از مراکز جمعیتی محدود کرد تا خطر برای رهگذران کاهش یابد.

اگر استفاده از مهمات خوشه‌ای توسط اسرائیل و یا آمریکا به بخش فراگیرتری از این درگیری تبدیل شود، احتمالاً شواهد بیشتری از آن نیز در آینده ظاهر خواهد شد.

تشکر ویژه از کاربر @blocksixtynine در X که تصویر F-16Iهای حامل آنچه شبیه مهمات خوشه‌ای بود را به توجه نویسنده رساند.