نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهطور یکجانبه و بدون هیچ مبنای حقوقی، تعریف خود از تنگه هرمز را بهشدت گسترش داده است؛ آبراهی بینالمللی که از آغاز جنگی که اکنون موقتاً متوقف شده، برای بخش بزرگی از کشتیرانی بسته مانده است. این ادعای تازه، که هیچ پشتوانهای در حقوق دریاها و کنوانسیون UNCLOS ندارد، در حالی مطرح میشود که بستهماندن تنگه پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی داشته و Donald Trump، رئیسجمهور آمریکا، در میانه مذاکرات صلح بنبستخورده و آتشبسی بسیار شکننده، گزینههای نظامی تازه علیه تهران را بررسی میکند.
بر اساس این تعریف خودخوانده، سپاه از گسترشی دهبرابری سخن میگوید که به ادعای مقامهایش «هلالی کامل» میسازد و محدوده را از حدود «۲۰ تا ۳۰ مایل» به «بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ مایل» میرساند؛ ابعادی که عملاً بخش بزرگی از خلیج فارس و دریای عمان را در بر میگیرد. این اظهارات را محمد اکبرزاده، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه، در مصاحبهای تلویزیونی بیان کرده و خبرگزاری حکومتی فارس آن را بازتاب داده است.
اکبرزاده مدعی شد که تنگه دیگر صرفاً گذرگاهی باریک پیرامون چند جزیره نیست، بلکه از نظر گستره و اهمیت نظامی بسیار بزرگتر شده است. به گفته او، در گذشته تنگه هرمز محدودهای باریک پیرامون جزایری مانند هرمز و هنگام تعریف میشد، اما امروز سپاه میخواهد آن را «منطقهای راهبردی» از شهر جاسک در شرق تا جزیره سیری در غرب جا بزند؛ تعریفی که در هیچ سند بینالمللی پذیرفته نیست.
The War Zone از کاخ سفید و سنتکام درباره اعلامیه نیروی دریایی سپاه واکنش خواست. کاخ سفید آن را رد کرد.
Anna Kelly، معاون دبیر مطبوعاتی کاخ سفید، به این رسانه گفت در عملیات Operation Epic Fury، ایران از نظر نظامی در هم کوبیده شد؛ موشکهای بالستیکش نابود شده، تأسیسات تولیدیاش برچیده شده، نیروی دریاییاش غرق شده و نیروهای نیابتیاش تضعیف شدهاند. او افزود ایران اکنون زیر فشار اقتصادی Operation Economic Fury خفه میشود و بهدلیل محاصره موفق بنادر ایران از سوی ارتش آمریکا روزانه ۵۰۰ میلیون دلار از دست میدهد. به گفته او، رژیم ایران کاملاً میداند وضعیت فعلی پایدار نیست و ترامپ در حالی که مذاکرهکنندگان برای رسیدن به توافق کار میکنند، همه کارتها را در دست دارد.
سنتکام هنوز به پرسش The War Zone پاسخ نداده است.
این گسترش اعلامشده، دومین موردی است که ایران از زمان آغاز درگیری خود با آمریکا و اسرائیل اعلام کرده است.
سپاه روشن نکرده در چارچوب این تعریف گستردهتر، دقیقاً چه اقدامات تازهای در پیش خواهد گرفت. با وجود نابودی بخش اعظم نیروی دریایی جمهوری اسلامی در جریان Epic Fury، سپاه همچنان با موشکهای کروز، پهپاد و ناوگان قایقهای تندرو که تا حد زیادی دستنخورده مانده، به کشتیهای تجاری در منطقه حمله کرده است. افزون بر این، گزارشها حاکی است که سپاه حتی پس از آتشبس ۷ آوریل نیز به مینگذاری در تنگه ادامه داده است.
هم فرماندهی مرکزی آمریکا و هم ایران میگویند سپاه در ۴ مه علیه ناوهای جنگی نیروی دریایی آمریکا و کشتیهای تجاری که این ناوها در جریان Project Freedom از آنها محافظت میکردند، حملاتی انجام داد. آن طرح را ترامپ برای کمک به عبور کشتیها از تنگه ایجاد کرده بود و پس از حدود ۳۶ ساعت متوقف شد. نیروهای سنتکام با حمله به شناورهای مهاجم پاسخ دادند. چند روز بعد، تبادل آتش دیگری رخ داد و سنتکام گفت پس از آنکه ناوشکنها هنگام عبور از تنگه به سوی خلیج عمان زیر آتش قرار گرفتند، اهداف ایرانی را بمباران کرد.
در همین حال، نیروی دریایی آمریکا چهار شناور ایرانی را که میکوشیدند محاصره جاری را دور بزنند از کار انداخته است.
سپاه مدعی شد این تعریف تازه را در واکنش به اظهارات روز پیش ترامپ تدوین کرده است؛ اظهاراتی که در آن، رئیسجمهور آمریکا بار دیگر یادآور شد نیروی دریایی جمهوری اسلامی در حملات آمریکا طی عملیات متوقفشده Operation Epic Fury نابود شده است.
اکبرزاده مدعی شد همین طراحی و اعلام طرح تازه نشان میدهد سپاه «با اقتدار» در صحنه حضور دارد؛ ادعایی که با واقعیت میدانی نابودی ناوگان دریایی این نیرو در تناقض آشکار است.
همانطور که The War Zone روز قبل اشاره کرده بود، ترامپ که از روند مذاکرات ناراضی است، ایران را به اقدامات نظامی تازه تهدید کرده؛ از ازسرگیری Project Freedom گرفته تا حملات هوایی تازه علیه اهداف ایرانی و حتی احتمال ورود زمینی برای خارج کردن اورانیوم با غنای بالای ایران.
بستهماندن تنگه اثر مستقیمی در آمریکا گذاشته و ترامپ را به بررسی تعلیق مالیات فدرال بنزین بهعنوان کمکی برای مصرفکنندگان آمریکایی واداشته است؛ اقدامی که The Washington Post در بحبوحه جهش قیمت انرژی به آن اشاره کرده است. این اقدام برای تصویب نیازمند تأیید کنگره است و تازهترین مداخله دولتی برای مدیریت پیامدهای جنگ خواهد بود.
به نوشته آن روزنامه، از آغاز جنگ در اواخر فوریه، قیمت هر بشکه نفت خام برنت، بهعنوان شاخص بینالمللی، از حدود ۷۰ دلار به بیش از ۱۰۷ دلار رسیده است. قیمت بنزین در آمریکا نیز اکنون بهطور میانگین ۴.۵۰ دلار در هر گالن است؛ سطحی که از سال ۲۰۲۲ دیده نشده بود و به افت محبوبیت ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر کمک کرده است.
پیامدهای بستهماندن تنگه در آسیا حتی بزرگتر است، چون کشورهای آسیایی بیشتر به نفتی وابستهاند که معمولاً از این آبراه عبور میکند. برای نمونه، Narendra Modi، نخستوزیر هند، از جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری کشورش خواسته مصرف سوخت، کود و سفر را کاهش دهند؛ موضوعی که The New York Times گزارش کرده است.
به نوشته آن روزنامه، مودی این توصیههای گسترده را در سخنرانی ملی روز یکشنبه پس از پیروزی بزرگ حزبش در انتخابات ایالتی اخیر مطرح کرد. با آن پیروزی، او دیگر نگران نبود رأیدهندگان نامزدهایش را بهخاطر افزایش قیمت سوخت، غذا و حملونقل که دولت هند بهشدت آنها را کنترل میکند، مجازات کنند. بهجای جبران زیانها با یارانه و ایجاد کسری بودجه عظیم، رهبر هند جسارت یافته از مردمش بخواهد بار فشار را تحمل کنند.
وضعیت چنان وخیم است که International Energy Agency مجموعهای از اقدامات را به دولتها و کسبوکارها برای کاهش تقاضا و مهار «شوک نفتی» توصیه کرده است؛ موضوعی که CTech گزارش داد.
در میان پیشنهادها، تشویق دورکاری و کاهش رفتوآمد قرار دارد؛ رفتوآمدی که بین ۵ تا ۳۰ درصد استفاده از خودرو را تشکیل میدهد. حملونقل جادهای بهتنهایی حدود ۴۵ درصد تقاضای جهانی نفت را شامل میشود. به گفته این آژانس، اگر کارمند متوسط سه روز در هفته از خانه کار کند، مصرف شخصی نفت میتواند تا ۲۰ درصد کاهش یابد.
چند کشور همین حالا چنین سیاستهایی را اجرا کردهاند.
اندونزی اکنون کارمندان بخش دولتی را ملزم کرده جمعهها دورکاری کنند، در حالی که میانمار دورکاری چهارشنبهها را اجباری کرده است. پاکستان و فیلیپین هفته کاری چهارروزه برای کارمندان دولت معرفی کردهاند و سریلانکا، پرو و بنگلادش هفتههای مدرسه را کوتاهتر یا آموزش از راه دور را گستردهتر کردهاند.
هرچه بستهماندن تنگه طولانیتر شود، ضربه به اقتصاد جهانی شدیدتر خواهد بود. ترامپ همچنان تأکید دارد که خط قرمز او برای پایان دادن به درگیری، تضمین دستیابینیافتن جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است؛ اما در عمل، گروگانگیری آبراه بینالمللی تنگه هرمز از سوی سپاه به فوریترین کانون بحران تبدیل شده است.
بهروزرسانی: ۳:۵۰ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا
به گزارش NBC News و به نقل از دو مقام آمریکایی، ارتش آمریکا در حال بررسی این است که اگر آتشبس فعلی فروبپاشد و ترامپ تصمیم بگیرد عملیات رزمی بزرگ را دوباره آغاز کند، جنگ با ایران را رسماً Operation Sledgehammer بنامد.
به گفته این شبکه، بحث درباره جایگزین کردن نام Operation Epic Fury با Operation Sledgehammer نشان میدهد دولت تا چه حد ازسرگیری جنگ آغازشده در ۲۸ فوریه را جدی بررسی میکند و میتواند به ترامپ امکان دهد استدلال کند ساعت ۶۰ روزهای که برای ادامه جنگ نیازمند مجوز کنگره است، دوباره از نو آغاز میشود.
رویترز نیز به نقل از دو مقام غربی آگاه و دو مقام ایرانی گزارش داد عربستان سعودی در تلافی حملاتی که در جریان جنگ خاورمیانه در داخل پادشاهی انجام شد، حملات متعدد و اعلامنشدهای علیه ایران انجام داده است.
به نوشته رویترز، حملات سعودی که پیشتر گزارش نشده بود، نخستین بار شناختهشدهای است که پادشاهی مستقیماً اقدام نظامی در خاک ایران انجام داده و نشان میدهد ریاض در دفاع از خود در برابر رقیب اصلی منطقهایاش جسورتر شده است.
خبر حملات عربستان به ایران یک روز پس از گزارشی منتشر شد که از حمله امارات به ایران نیز سخن میگفت.
بهروزرسانی: ۳:۲۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا
در جلسه استماع کمیته تخصیص بودجه سنا، از ژنرال Dan Caine، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، پرسیده شد با وجود سرمایهگذاری عظیم در دفاع ملی و ارتش آمریکا، ایران چگونه هنوز میتواند تنگه را ببندد.
کین پاسخ داد: «پیچیده است.»
ترامپ پیش از عزیمت به چین، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره آینده مذاکرات با ایران گفت باید دید چه میشود.
او گفت آمریکا فقط بهدنبال توافق خوب است و باور دارد به هر شکل، نتیجه برای مردم آمریکا بسیار خوب خواهد بود و در واقع برای مردم ایران هم بسیار خوب خواهد بود.
ترامپ همچنین اندکی درباره پیامی که برای رئیسجمهور چین، Xi Jinping، دارد توضیح داد.
او گفت نخستین موضوع گفتوگویی طولانی خواهد بود و افزود شی از نگاه او نسبتاً خوب رفتار کرده است. ترامپ به محاصره اشاره کرد و گفت مشکلی پیش نیامده، با اینکه چین بخش زیادی از نفت خود را از آن منطقه دریافت میکند. او گفت شی دوست اوست و دو طرف با هم کنار میآیند و سفر به چین بسیار هیجانانگیز خواهد بود و اتفاقات خوب زیادی رخ خواهد داد.
وقتی از ترامپ پرسیده شد فشار مالی بر شهروندان عادی آمریکا تا چه حد انگیزه او برای رسیدن به توافق با ایران است، او این برداشت را رد کرد.
ترامپ گفت تنها چیزی که هنگام صحبت درباره ایران اهمیت دارد این است که ایران نتواند سلاح هستهای داشته باشد. او گفت به وضعیت مالی آمریکا یا هیچکس دیگر فکر نمیکند و فقط به یک چیز فکر میکند: نباید اجازه داد ایران سلاح هستهای داشته باشد.
بهروزرسانیها
Jay Hurst، بازرس مالی پنتاگون، صبح سهشنبه به قانونگذاران گفت جنگ تا اینجا ۲۹ میلیارد دلار برای مالیاتدهندگان آمریکایی هزینه داشته است. این رقم از برآورد ۲۵ میلیارد دلاری که او در ۳۰ آوریل به کنگره ارائه کرده بود بالاتر است. این برآوردها عمدتاً مقدار مهماتی را که آمریکا در جریان Epic Fury مصرف کرده در نظر میگیرند و هزینه تعمیر خسارات واردشده به تأسیسات نظامی آمریکا در سراسر خاورمیانه را شامل نمیشوند؛ نکتهای که هرست بار دیگر همان روز یادآوری کرد.
این یعنی هزینه نهایی Epic Fury بسیار بیشتر از رقمی خواهد بود که هرست به کنگره گفته است.
افزون بر ۱۴ نیرویی که تاکنون کشته شدهاند، چند گزارش رسانهای نشان دادهاند خسارت به داراییهای آمریکا بسیار گستردهتر از چیزی است که بهطور رسمی اعلام شده است. برای نمونه، هفته گذشته تحلیل Washington Post نشان داد ۲۱۷ سازه و ۱۱ قطعه تجهیزات در ۱۵ پایگاه نظامی آمریکا در منطقه آسیب دیده یا نابود شدهاند.
یکی از مقامهای جمهوری اسلامی روز سهشنبه تهدید کرد حمله تازه میتواند نظام را به سمت غنیسازی اورانیوم در سطح تسلیحاتی سوق دهد؛ تهدیدی که خود مهر تأییدی بر نگرانیهای دیرینه غرب درباره ماهیت برنامه هستهای تهران است.
ابراهیم رضایی، نماینده مجلس و سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی، در ایکس نوشت یکی از گزینههای پیش روی نظام در صورت حمله دیگر میتواند غنیسازی ۹۰ درصدی باشد و مجلس آن را بررسی خواهد کرد.
همانطور که پیشتر اشاره شده، International Atomic Energy Agency گزارش داده بود ایران دستکم نزدیک به ۹۰۱ پوند اورانیوم غنیشده تا خلوص ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که نگرانیهای آشکار اشاعهای ایجاد میکند.
غنیسازی ۶۰ درصدی بسیار بالاتر از سطح مورد نیاز برای تولید برق غیرنظامی است که معمولاً بین ۳ تا ۵ درصد است، اما هنوز پایینتر از سطحی است که اورانیوم بسیار غنیشده یا تسلیحاتی محسوب میشود؛ یعنی ۹۰ درصد. در عین حال، از نظر فنی رسیدن از ۶۰ به ۹۰ درصد گامی نسبتاً کوتاه دانسته میشود. طبق معیار استاندارد آژانس، ۹۲.۵ پوند اورانیوم ۶۰ درصد برای غنیسازی بیشتر و تولید مواد تسلیحاتی کافی برای یک بمب هستهای کفایت میکند.
با این حال، تهدید به افزایش غنیسازی یک چیز است و انجام واقعی آن چیز دیگر. سایتهایی که بهطور سنتی برای این کار استفاده میشدند اکنون عمدتاً نابود شدهاند. باقیمانده آنها بهشدت زیر نظارت آمریکا قرار دارد و هر نشانه جدی از چنین حرکتی احتمالاً موج تازهای از حملات آمریکا و بهویژه اسرائیل را در پی خواهد داشت.
Mike Huckabee، سفیر آمریکا در اسرائیل، علناً تأیید کرد که اسرائیل تعداد نامشخصی سامانه پدافند هوایی Iron Dome و نیروهای لازم برای اداره آنها را به امارات فرستاده است. خبر این استقرار نخستین بار ماه گذشته توسط Axios گزارش شده بود.
هاکبی در یک رویداد در تلآویو گفت میخواهد از امارات متحده عربی قدردانی عمیق کند. او امارات را نمونهای از اعضای توافق ابراهیم دانست و گفت این کشور نخستین عضو آن بود و اکنون فواید آن را دیده است: اسرائیل برای کمک به امارات، سامانههای گنبد آهنین و نیروهای بهرهبردار را فرستاده، چون رابطهای فوقالعاده میان امارات و اسرائیل وجود دارد.
هاکبی افزود در روزهای پس از حمله غافلگیرانه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، امارات تنها کشوری بود که پروازها به اسرائیل را حفظ کرد، در حالی که شرکتهای آمریکایی و اروپایی پروازها را متوقف کرده بودند.
علی موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در بریتانیا و نماینده دائم آن در International Maritime Organization، طبق گزارش خبرگزاری رسمی ایرنا، شکایتی رسمی درباره توقیف نفتکشهای ایرانی M/T Tifani و Majestic X توسط آمریکا مطرح کرده است.
ایرنا مدعی شد موسوی در نامهای به Arsenio Dominguez، رئیس IMO، به شرایط وخیم خدمه دو نفتکش توقیفشده اشاره کرده و هشدار داده واشینگتن مسئول جان و سلامت ملوانانی است که گرفتار این وضعیت شدهاند.
به نوشته ایرنا، موسوی در نامه گفته حدود ۶۰ خدمه این دو نفتکش، از جمله ۲۰ شهروند ایرانی، روی یک یدککش در شرایط ناامن و غیربهداشتی نگهداری میشوند و بنا بر گزارشها غذا و آب کافی در اختیار افراد حاضر نیست.
موسوی این وضعیت را غیرقابل تحمل و نقض آشکار مقررات مرتبط IMO توصیف کرده و تأکید کرده هر ادعای یکجانبه آمریکا هیچ توجیه حقوقی برای قرار دادن دریانوردان غیرنظامی در معرض گرسنگی، محرومیت و خطر در آبهای آزاد ندارد. او رفتار آمریکا را غیرقانونی، بیپروا، غیرانسانی و کاملاً ناسازگار با استانداردهای پایه رفتار با افراد شاغل در کشتیرانی تجاری دانسته است.
TWZ نمیتواند این ادعا را بهطور مستقل تأیید کند. سنتکام از اظهارنظر خودداری کرد.
پس از آنکه بالگردهای تهاجمی فرانسوی Tiger در ماه مارس پهپادهای ایرانی مهاجم به امارات را سرنگون کردند، فرانسه اکنون در حال بررسی استقرار این بالگردها روی ناوچهها برای هر تلاش احتمالی امنیتی در تنگه هرمز است.
دریاسالار فرانسوی Thibault de Possesse، فرمانده گروه رزمی ناو هواپیمابر Charles de Gaulle که اکنون در دریای سرخ است، به رسانه RFI گفت بالگرد Tiger ارتش فرانسه ماه مارس در امارات آزمایش شد؛ با توپ ۳۰ میلیمتری و دو غلاف حامل ۲۲ راکت، این بالگرد علیه پهپادهای ایرانی واقعاً مؤثر و بازدارندهای قدرتمند نشان داد.
او توضیح داد که بهتازگی، بهلطف تلاشهای DGA، نیروی دریایی و ارتش، استقرار بالگردهای Tiger روی ناوچههای نیروی دریایی فرانسه تأیید شده است. در نتیجه، فرانسه اکنون قادر است این بالگردهای رزمی مسلح و ویژه رهگیری پهپاد را مستقیماً از ناوچهها به پرواز درآورد و بازیابی کند؛ بالگردهایی که کارایی خود را علیه این نوع تهدید در امارات نشان دادهاند.
نیروی هوایی اسرائیل اعلام کرد برای نخستین بار از زمان اجرایی شدن آتشبس با ایران، یک پهپاد «شلیکشده از شرق» را رهگیری کرده است.
به گفته Ariel Oseran، خبرنگار I24، هنوز مشخص نیست این پهپاد از یمن شلیک شده یا عراق، چون ارتش اسرائیل در گذشته پرتابها از هر دو کشور را با عبارت «از شرق» توصیف کرده است.
Soar Atlas تصاویر ماهوارهای تازه و با وضوح بالا منتشر کرده که به گفته آن، نمای روشنی از باند هوایی مخفی اسرائیل در غرب عراق نشان میدهد. وجود این باند نخستین بار توسط The Wall Street Journal گزارش شد؛ گزارشی که میگفت این تأسیسات برای کمک به جنگ هوایی اسرائیل علیه ایران در جنگ متوقفشده ساخته شده بود. به نوشته آن روزنامه، این محل نیروهای ویژه را در خود جای داده و بهعنوان گره لجستیکی نیروی هوایی اسرائیل عمل کرده است. این باند، که درست پیش از آغاز جنگ با اطلاع آمریکا ساخته شده بود، همچنین شامل تیمهای جستوجو و نجات برای کمک به خلبانان اسرائیلی ساقطشده بود.
تصاویر Soar Atlas در ۸ مارس گرفته شده و ظاهراً باندی را نشان میدهد که روی بستر خشک دریاچهای نزدیک النخیب در صحرای انبار عراق، در روزهای آغازین جنگ ایران، ساخته شده است.
به گفته Soar Atlas، این باند موقت با طول تقریبی ۸۵۰ متر، بنا بر گزارشها طی یک شب و بین ۱ تا ۲ مارس ۲۰۲۶ ساخته شده بود.
همانطور که TWZ روز قبل اشاره کرده بود، ارتش عراق گفته این تأسیسات دیگر وجود ندارد و تحقیقات برای مشخص شدن چگونگی ساخت آن در جریان است. این رسانه همچنین گزارش کرده بود که اسرائیل احتمالاً در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته نیز تأسیسات مشابهی در عراق ساخته بود و احتمال دارد در آینده هم چنین کاری تکرار شود.
تماس با نویسنده: howard@twz.com