لندن - پسران یک خانواده قدرتمند با پیوندهای نزدیک به رهبر تازه ایران، بزرگترین صرافی رمزارز کشور را کنترل میکنند؛ صرافیای که از یک استارتآپ به گذرگاهی به اقتصاد جهانی تبدیل شد و هم نهادهای تحریمشده حکومتی و هم شهروندان عادی از آن استفاده میکنند.
تحقیق رویترز نشان میدهد از زمان تأسیس نوبیتکس به دست این دو برادر، که با نام خانوادگی دیگری فعالیت میکردند، این صرافی دهها تا صدها میلیون دلار تراکنش مرتبط با گروههای تحریمشده، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، را پردازش کرده است.
این دو برادر عضو خانواده خرازیاند؛ یکی از بانفوذترین خاندانها در جمهوری اسلامی. اسناد شرکتی نشان میدهد زمانی که صرافی آغاز به کار کرد، نام این دو برادر با نام خانوادگیای ثبت شده بود که اعضای خانواده خرازی به ندرت از آن استفاده میکنند.
این شرکت به سرعت در اقتصاد ایران جا گرفت. نوبیتکس میگوید ۱۱ میلیون کاربر دارد؛ بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران. ایرانیان عادی، که از نظام بانکی بینالمللی بیرون ماندهاند و با ریال بیارزششونده و تورم افسارگسیخته روبهرو هستند، از این صرافی برای خرید و نگهداری رمزارز استفاده میکنند.
با آنکه ایران تحت تحریمهای گسترده اقتصادی غرب قرار دارد، این صرافی از قرار گرفتن در فهرست تحریمهای آمریکا و متحدانش مصون مانده است. رویترز نشانهای نیافت که کسی از خانواده خرازی از سوی دولتهای غربی تحریم شده باشد و نتوانست روشن کند چرا نوبیتکس از مجازاتهایی که علیه دیگر بازیگران بزرگ اقتصادی ایران اعمال شده، در امان مانده است.
افشای ریشههای نخبهسالارانه بنیانگذاران نوبیتکس از سوی رویترز در لحظهای حساس برای ایران، و بهویژه برای سپاه پاسداران، منتشر میشود. پس از کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در حمله هوایی ماه فوریه در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران، سپاه کنترل خود بر اقتصاد و دستگاه امنیتی ایران را بیش از پیش تحکیم کرده است.
این دو برادر نسل سوم خانواده خرازی در قلب ساختار حاکم ایراناند. خرازیها به رهبران جمهوری اسلامی مشورت داده و مناصب کلیدی سیاسی، دیپلماتیک و مذهبی را اشغال کردهاند. این خاندان از راه ازدواج با هر سه رهبر جمهوری اسلامی نسبت دارد: بنیانگذار انقلاب، آیتالله روحالله خمینی؛ خامنهای فقید؛ و مجتبی، پسر خامنهای.
علی و محمد خرازی، با استفاده از نام خانوادگی آقامیر، نوبیتکس را به ارائهدهنده مسلط رمزارز در کشور تبدیل کردند. این صرافی برآورد میشود حدود ۷۰ درصد تراکنشهای رمزارزی ایران را انجام دهد. استفاده برخی ایرانیان از نامهای خانوادگی جایگزین بیسابقه نیست، اما به نظر میرسد این دو برادر تنها افراد خانواده نزدیک خود باشند که به طور معمول از تبار مشهورشان فاصله میگیرند.
به یافته رویترز، نوبیتکس پلی به بازارهای جهانی رمزارز و گرهی مرکزی در یک نظام مالی موازی است که برای جابهجایی پول خارج از دسترس تحریمهای غربی به کار میرود. بر اساس تحلیل سوابق بلاکچین از سوی شرکت تحلیل رمزارزی Crystal Intelligence و مصاحبه با چهار بازرس مالی خصوصی، دولت ایران از این بستر برای انتقال پول به متحدان خود خارج از نظام بانکی متعارف استفاده میکند. رویترز همچنین با ۹ ایرانی که برای نوبیتکس یا با نوبیتکس کار کردهاند گفتوگو کرد؛ از جمله شش نفر که گفتند از عبور وجوه حکومتی مشمول تحریمهای غربی از این صرافی آگاه بودهاند.
نوبیتکس در پاسخهایی که با ایمیل برای رویترز فرستاد، هرگونه ارتباط مستقیم حکومتی یا کمک به دولت را رد کرد و گفت هرگونه وجوه غیرقانونی که از این صرافی عبور کرده، بدون تأیید یا آگاهی مدیریت بوده است. این شرکت گفت برادران هویت خود را تغییر نداده یا از هویتی جایگزین استفاده نکردهاند.
این شرکت همچنین گفت هر تراکنشی که نهادهای حکومتی در آن دخیل بودهاند، بسیار کمتر از برآوردهایی است که بازرسان با رویترز در میان گذاشتهاند.
«نوبیتکس یک کسبوکار خصوصی و مستقل است. این شرکت هرگز بازوی دولت نبوده و هرگز هیچ رابطه، ترتیبات، توافق یا قراردادی با بانک مرکزی ایران، سپاه پاسداران یا هیچ نهاد حکومتی دیگری نداشته است.»
«نگرانی درباره نوبیتکس این است که چون حجم زیادی از فعالیت آن متعلق به ایرانیان عادی است، جدا کردن رژیم از مردم استفادهکننده از پلتفرم دشوار است.»
Nick Smart، مدیر ارشد اطلاعاتی Crystal Intelligence
دولت ایران به درخواستهای اظهار نظر که از طریق هیئتهای نمایندگی این کشور در سازمان ملل در نیویورک و ژنو ارسال شد، پاسخ نداد.
یک مقام دولت ترامپ در پاسخ به پرسشهای تفصیلی رویترز درباره یافتهها نوشت: «تحت رهبری قدرتمند رئیسجمهور ترامپ، ایالات متحده با عملیات Economic Fury تهاجمی عمل میکند و از همه ابزارهای موجود برای حفظ فشار حداکثری بر ایران و تضعیف نظاممند توان تهران برای تولید، جابهجایی و بازگرداندن منابع مالی استفاده میکند.» این مقام اشارهای به نوبیتکس نکرد.
در تمام مدت جنگ، نوبیتکس به پردازش تراکنشها ادامه داده است؛ حتی هنگام قطع سراسری اینترنت به دستور دولت و قطعیهای گسترده برق در تهران. این را سه شرکت تحلیل بلاکچین میگویند که فعالیت مربوط به نوبیتکس و دیگر صرافیها را رصد میکنند.
به گفته Crystal Intelligence، که بیش از چهار سال جریانهای رمزارزی ایران را بررسی کرده، نوبیتکس در این مدت بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش پردازش کرده است؛ حدود ۲۰ درصد فعالیت معمول خود.
نیک اسمارت، مدیر ارشد اطلاعاتی Crystal Intelligence، گفت: «نگرانی درباره نوبیتکس این است که چون حجم زیادی از فعالیت آن متعلق به ایرانیان عادی است، جدا کردن رژیم از مردم استفادهکننده از پلتفرم دشوار است.»
سناتور دموکرات آمریکایی الیزابت وارن گفت افشاگریها درباره نوبیتکس زنگ خطر است.
«این گزارش تازه چراغ قرمز چشمکزنی است: دشمنان از داراییهای دیجیتال به عنوان جایگزینی برای نظام مالی جهانی به رهبری آمریکا استفاده میکنند؛ میلیاردها دلار را به آسانی جابهجا میکنند، چون خدمات بیش از حد زیادی در سراسر اکوسیستم رمزارز فاقد کنترلهای اولیه برای جلوگیری از پولشویی و دور زدن تحریمها هستند.»
وارن، دموکرات ارشد کمیته بانکداری سنا، این سخنان را در بیانیهای به رویترز گفت.
برادران بنیانگذار
هیئتمدیره اولیه نوبیتکس از دو برادر، علی و محمد، به همراه امیرحسین راد تشکیل شده بود. هر سه در دانشگاه صنعتی شریف تحصیل کرده بودند؛ نهادی که در تهران معادل مؤسسه فناوری ماساچوست دانسته میشود.
راد، که نسبتی با دو برادر ندارد، و علی چهرههای عمومی شرکت بودند و راد مدیرعامل بود. محمد کارشناس بلاکچین بود.
در مصاحبهای برای بروشور بازاریابی نوبیتکس، دو برادر از نام خانوادگی آقامیر استفاده کردند. محمد، برادر بزرگتر خود را «مشاور من در زندگی» توصیف کرد و گفت همیشه در تصمیمگیریها از کمک او استفاده کرده است. بر اساس اسناد دولتی و بانکی بررسیشده از سوی رویترز، علی در سال ۱۹۸۶ و محمد در سال ۱۹۹۲ متولد شدهاند.
علی در همان بروشور، هنگام توصیف احساسش نسبت به شرکت، گفت بنیانگذاران از نوبیتکس مانند «فرزند خودمان» مراقبت کردهاند و باور دارد این شرکت به شکل خاصی مورد لطف بوده است: «من همیشه حضور نوعی کمک ماورایی را در هر موقعیتی احساس کردهام.»
به گفته هفت نفر از کارمندان سابق و آشنایان حرفهای که رویترز با آنان مصاحبه کرد، دو برادر حتی از نزدیکترین افراد به خود نیز نام خرازی را پنهان میکردند. برخی از این منابع گفتند از دوران دانشگاه آنها را میشناختهاند. آن زمان، مانند اکنون، آنها از نام خرازی استفاده نمیکردند.
رویترز نتوانست تعیین کند چرا دو برادر تصمیم گرفتند به طور مداوم ریشه خانوادگی خود را پنهان کنند.
نوبیتکس به پرسشها درباره پیوندهای برادران با خاندان خرازی پاسخ نداد و در پاسخ خود هیچ اشارهای به این نام خانوادگی نکرد. پیام کوتاهی که با امضای علی، برادر بزرگتر، ارسال شد، از نشانی ایمیلی آمد که نام خرازی در آن بود.
نوبیتکس گفت: «آنها از خانواده آقامیر محمدعلی هستند و در جریان عادی زندگی خود از این نام استفاده کردهاند.»
از میان ۹ کارمند سابق و آشنای حرفهای که رویترز با آنان گفتوگو کرد، فقط یک نفر مستقیماً از خود برادران درباره پیوند خانوادگیشان آگاه شده بود. فردی دیگر گفت پس از تحقیق درباره آنها به این موضوع پی برده است. یکی از شگفتزدهترین افراد، همکار سابقی بود که محمد را دوست نزدیک چندین ساله خود میدانست و وقتی رویترز رابطه او با خانواده خرازی را برایش توضیح داد، ابراز شوک کرد.
یک کارمند سابق دیگر نوبیتکس گفت: «من درباره انتقاد از رژیم خیلی صریح بودم و همکارانم هم همینطور بودند.» او گفت فهمیدن نام خانوادگی برادران «مرا ترساند. من علیه رژیم و دین خیلی نفرتپراکنی کرده بودم.»
بر اساس گزارشهای رسانههای ایرانی، پدربزرگ آنها عالم دینی و آیتاللهی بود که زمانی به مجتبی خامنهای، رهبر تازه ایران، درس داده بود. پدربزرگ بعدها عضو مجلس خبرگان شد؛ نهادی که مسئول انتخاب رهبر جمهوری اسلامی است. مجتبی پس از ترور پدرش جانشین او شد.
یکی از عموهای بزرگ آنان وزیر خارجه و مشاور رهبران پیاپی جمهوری اسلامی، از جمله مجتبی، بوده است.
پدر آنها، آیتالله باقر خرازی، بنیانگذار حزبالله ایران بود؛ سازمانی سیاسی و مذهبی که با نیروی نیابتی شناختهشدهتر ایران در لبنان ارتباط سازمانی ندارد. باقر، که در سال ۲۰۱۳ نامزد ریاستجمهوری شد، در وبسایت خود نوشته که پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ در کادرسازی سپاه پاسداران نیز دخیل بوده است. عمه دو برادر، خواهر پدرشان، با برادر رهبر تازه ازدواج کرده است.
فریبرز کلانتری، روزنامهنگاری که در سال ۲۰۲۱ به دلیل نوشتن درباره فساد در ایران به زندان و ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد و اکنون در خارج از کشور زندگی میکند، گفت در ساختار روحانیت ایران «یک حلقه درونی و یک حلقه بیرونی وجود دارد». او درباره خانواده خرازی گفت: «این افراد بخشی از حلقه درونی علی خامنهای بودند.»
کلانتری گفت دیگران، بهویژه کسانی که به انقلاب مرتبط بودند، استفاده از نامهای خانوادگی جایگزین را در روزهای پیش از ۱۹۷۹ فراگرفتند؛ زمانی که بسیاری از فعالان ضد شاه در کنار چریکهای مخالف سلطنت زندانی بودند.
بیانیه نوبیتکس گفت نه برادران «و نه پدرشان هرگز هیچ منصب یا مقام حکومتی یا نظامی نداشتهاند». این بیانیه نام پدرشان را ذکر نکرد.
با وجود پیشینه ممتازشان، به گفته چهار نفر که آنان را میشناختند، برادران در دوران دانشجویی و کارآفرینی جوانی زندگی سادهای داشتند. یکی گفت زمانی که محمد نخستین خودرو خود را خرید، یک سایپا پراید بود؛ از ارزانترین خودروهای موجود در ایران.
علی با نام سید محمدعلی آقامیر محمدعلی شناخته میشد. محمد نیز سید محمد آقامیر محمدعلی نامیده میشد. به گفته یکی از کسانی که آنها را بیرون از محیط کار میشناخت، دوستانشان به نامهای طولانی و غیرمعمول آنها شوخی میکردند، اما برادران هیچ توضیحی برای آنها نمیدادند.
شایعات درباره هویت آنها در سال ۲۰۲۴ شکل گرفت؛ زمانی که یک وبلاگ چینی گزارش داد پدر این دو برادر از طریق پسرش محمد، که از نام خانوادگی آقامیر استفاده میکرد، سهامدار اصلی صرافی رمزارز است.
وقتی سید محمدعلی آقامیر محمدعلی دامنه نوبیتکس را در سال ۲۰۱۷ ثبت کرد، از ایمیلی استفاده کرد که نام خرازی در آن بود. همان نشانی برای ثبت وبسایت یک خیریه مذهبی به ریاست پدرش نیز استفاده شده بود. پروندههای شرکتی نشان میدهد علی، برادر بزرگتر، نایبرئیس همان خیریه بوده است. این همان ایمیلی است که او برای فرستادن پیام به رویترز نیز به کار برد.
آگهیهای ثبتی عمومی همان بنیاد خیریه نشان میدهد پدر بنیانگذاران با یک شماره ملی از دو نام خانوادگی مختلف استفاده کرده است. در بیشتر اسناد، او خرازی است. اما در دستکم یک مورد، از سال ۲۰۱۱، همان نام خانوادگی آقامیر را به کار برده که پسرانش بعدها برای تأسیس نوبیتکس استفاده کردند.
رویترز پیوندهای نوبیتکس با خانواده خرازی را از طریق اسناد شرکتی، دولتی و بانکی ایران دنبال کرد. از ابزارهای هوش مصنوعی برای استخراج نامها و شمارههای شناسایی اعضای هیئتمدیره نوبیتکس و ترسیم روابط آنها استفاده شد. پایگاههای داده درزکرده، پس از تطبیق با شمارههای ملی، این مردان را به عنوان پدر و پسران شناسایی کردند.
دیگر اعضای خانواده، از جمله عمه، عموها، داییها و پسرعموها و دخترعموهای این دو برادر، معمولاً در عرصه عمومی از نام خرازی استفاده میکنند. پدربزرگ آنها نیز گاهی از نام آقامیر استفاده کرده بود.
نشانیهای پنهانشده
نوبیتکس به شکل علنی گفته هدفش این است که به ایرانیان امکان دهد با وجود «سایه تحریمها» در رمزارز سرمایهگذاری کنند و به مشتریانش توصیه میکند چگونه بهتر از رصد یا مسدود شدن تراکنشهایشان از سوی دولتهای غربی جلوگیری کنند.
نوبیتکس با برخی از بزرگترین نامها در رمزارز جهانی کسبوکار کرده است. رویترز در سال ۲۰۲۲ گزارش داد Binance، بزرگترین صرافی رمزارز جهان، ۷.۸ میلیارد دلار برای نوبیتکس جابهجا کرده و تحریمهای آمریکا علیه ایران را دور زده است. چانگپنگ ژائو، بنیانگذار Binance، در سال ۲۰۲۴ به دلیل نقض قوانین ضد پولشویی آمریکا به زندان محکوم شد و در سال ۲۰۲۵ از سوی دونالد ترامپ عفو شد.
Binance به پرسشها درباره تلاشهایش برای جلوگیری از دسترسی نهادهای تحریمشده ایرانی به این صرافی پاسخ نداد.
نوبیتکس برای پنهان کردن ردپاهایش، نشانی کیفپولهایی را که برای انتقال پول استفاده میکند تغییر میدهد. همچنین ابزارهای رمزنگاری برای مبهمتر کردن پیوند میان کیفپولهای مرتبط ساخته است؛ به دلیل «افزایش محدودیتهای مرتبط با تحریمهای بینالمللی»، چنان که برادر کوچکتر خرازی در گزارش سالانه ۲۰۲۱ نوبیتکس نوشت. افزون بر این، نوبیتکس به مشتریان توصیه میکند تراکنشها را با استفاده از چندین نشانی کیفپول لایهبندی کنند تا ردیابی آنها برای بازرسان غربی دشوارتر شود.
بنیانگذاران نوبیتکس ارتباطات نخبهسالارانه دارند، اما به گفته کارمندان سابق، این شرکت از آغاز مجبور بود میان خواستههای متضاد بازوهای قدرتمند مختلف حکومت ایران توازن برقرار کند.
بانک مرکزی ایران بهطور دورهای دسترسی صرافیها، از جمله نوبیتکس، به نظام بانکی داخلی را مسدود میکرد.
کمی پس از آغاز فعالیت نوبیتکس در سال ۲۰۱۸، سپاه پاسداران به دفتر تهران شرکت رفت و راد، مدیرعامل وقت، را بازجویی کرد؛ این را سه کارمند سابق گفتند. چند سال بعد، بار دیگر وارد شدند، راد را بازداشت کردند، لپتاپهای کارکنان را ضبط کردند و دفتر را پلمب کردند؛ این را دو نفر از منابع گفتند. نشانهای وجود ندارد که او هرگز تفهیم اتهام شده باشد.
درباره علت بازدیدهای مختلف سپاه، توضیحهای گوناگونی در دفتر میچرخید. یک نفر گفت این اقدامات تلافی امتناع نوبیتکس از پردازش وجوه سپاه مرتبط با فروش نفت تحریمشده بود. دو نفر دیگر گفتند یک رقیب حسود به دروغ ادعا کرده بود نوبیتکس از مردم کلاهبرداری میکند.
راد در مصاحبه دسامبر ۲۰۲۵ با یک پادکستر ایرانی گفت بازداشت او در سال ۲۰۲۱ ناشی از سوءتفاهمی درباره رابطه نوبیتکس با شرکت دیگری بود که رویههای تجاری مشکوک داشت. راد، که نام آن شرکت را نبرد، این بازداشت را «یکی از عوارض جانبی کار کردن در ایران» توصیف کرد و گفت: «فکر میکنم کارآفرینان بسیار کمی در ایران هستند که چیزی شبیه این را تجربه نکرده باشند.»
شش نفر از کارمندان سابقی که رویترز با آنان مصاحبه کرد گفتند آگاه بودند که نوبیتکس از سوی دولت ایران و سازمانهای امنیتی آن برای دور زدن تحریمهای سختگیرانه مالی غرب استفاده میشد. نوبیتکس گفت هیچگاه هیچ توافقی با هیچ نهاد حکومتی وجود نداشته و هیچیک از کارمندانی که رویترز با آنان گفتوگو کرد نیز از چنین توافقی خبر نداشتند.
«ما با محدودیتهای عملیاتی قابل توجهی از سوی دولت ایران روبهرو بودهایم، از جمله یورش به دفتر، مسدودسازی دامنه و بسته شدن درگاههای بانکی. این اقدامات کاملاً با این تصور که ما هرگونه حمایت حکومتی دریافت میکنیم ناسازگار است.»
با وجود فشارها، نوبیتکس شکوفا شد؛ و همراه با آن، ثروت برادران خرازی نیز رشد کرد.
به گفته پنج کارمند سابق، شرکت در سال ۲۰۲۱ به دفتر تازه و پرزرقوبرقی نقل مکان کرد که فضاهای استراحت داشت؛ کارکنان میتوانستند در آن بازی ویدئویی کنند، فیلم ببینند یا به چشمانداز پانورامای کوههای البرز نگاه کنند. روایت آنها با عکسهایی که شرکت در LinkedIn منتشر کرده بود همخوانی داشت. کارکنان زن مجبور به پوشیدن روسری نبودند و دفاتر در تعطیلات مذهبی باز میماند.
نشانی خانهای که به شماره ملی محمد مرتبط است، در یکی از ثروتمندترین محلههای تهران قرار دارد.
تا پایان سال ۲۰۲۲، صرافی اعلام کرد ۴.۳ میلیون کاربر و ۲۶۸ کارمند دارد. تحریمهایی که ایرانیان را از نظام مالی جهانی بیرون رانده بود، جذابیت نوبیتکس را برای مشتریان ایرانی چند برابر کرد. در اصل، ایرانیان نمیتوانستند به طور قانونی در صرافیهایی مانند Binance حساب ایجاد کنند، اما میتوانستند در نوبیتکس حساب باز کنند؛ بستری که دسترسی آنها را به بازارهای جهانی رمزارز با نظارت بینالمللی ناهمگون فراهم میکرد.
فضای شرکت در سال ۲۰۲۲ تا حدی تغییر کرد؛ پس از اعتراضات سراسریای که با مرگ مهسا امینی، زن جوانی که در بازداشت پلیس جان باخت، آغاز شد. امینی به اتهام نقض قوانین حجاب بازداشت شده بود.
یک کارمند سابق گفت: «حراست ساختمان و گشت ارشاد شروع کردند به کنترل حجاب کارکنان زن و تهدید کردند دفتر را پلمب میکنند.»
به گفته دو کارمند سابق، پس از آن کدهای پوشش در دفتر سختگیرانهتر اجرا شد.
یکی از افرادی که مرتب به دفاتر نوبیتکس رفتوآمد داشت و بنیانگذاران را خوب میشناخت گفت: «مدیریت درباره روسری و پروتکلهای امنیتی سختگیرتر شد. تا آن زمان شرکت شبیه یک استارتآپ فناوری بود.»
به گفته سه کارمند سابق، نگرانی کارکنان درباره پیوندهای کارفرمایشان با دولت پس از آن عمیقتر شد که شرکتی مرتبط با یکی از سرمایهگذاران اصلی نوبیتکس، محمدباقر نحوی، به دلیل تأمین پهپاد برای روسیه از سوی آمریکا تحریم شد.
وزارت خزانهداری آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۲ گفت شرکت Safiran Airport Services «پروازهای میان ایران و روسیه، از جمله پروازهای مرتبط با انتقال پهپادهای ایرانی، پرسنل و تجهیزات مرتبط» را هماهنگ کرده است. سفیران به عنوان شرکتی خصوصی ثبت شده که نایبرئیس آن نحوی، رئیس سابق نوبیتکس، است. او یکی از نخستین و بزرگترین سرمایهگذاران صرافی بود.
علی خرازی در بروشور بازاریابی سال ۲۰۲۲، نحوی را مشارکتکنندهای مشتاق «در همان نخستین جلسه» توصیف کرد. نحوی به درخواست اظهار نظر درباره نقش خود در نوبیتکس پاسخ نداد.
در جریان هک نوبیتکس در سال ۲۰۲۵ به دست گروه Predatory Sparrow، حدود ۹۰ میلیون دلار رمزارز به کیفپولهای غیرقابل دسترسی با نامهای توهینآمیز ضد سپاه فرستاده شد. در نشانهای از منابع عظیم نوبیتکس، شرکت و سهامدارانش، از جمله دو برادر، به طور مستقیم به مشتریانی که پولشان برداشته شده بود غرامت پرداخت کردند.
به گفته یک مقام ارشد سابق وزارت خزانهداری آمریکا که در طراحی سیاست تحریمهای ایران نقش داشت، سپاه پاسداران در هر بخش مهم اقتصاد ایران دخیل است و به شرکتی به اهمیت نوبیتکس برای اقتصاد علاقه جدی نشان میدهد.
میاد ملکی، که از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ در وزارت خزانهداری آمریکا کار کرده و معاون پیشین مدیر دفتر کنترل داراییهای خارجی بود، گفت: «به محض اینکه یک کسبوکار به شکل معناداری سودآور شود، میبینید دولت وارد میشود و سهم خود را برمیدارد.» او اکنون پژوهشگر ارشد Foundation for Defense of Democracies است. ملکی گفت: «نمیتوان در ایران کسبوکار موفقی داشت بدون اینکه رژیم آن را کنترل کند.»
شکایت یک اختلاسگر
شواهد مربوط به جایگاه نوبیتکس در ماشین دور زدن تحریمهای ایران از منبعی نامعمول بیرون آمد: بابک زنجانی، میلیاردر ایرانی محکوم به کلاهبرداری.
زنجانی مدتها چهرهای کلیدی در شبکههای دور زدن تحریم ایران بوده است. او در سال ۲۰۱۶ از سوی مقامهای ایرانی به اتهام اختلاس به اعدام محکوم شد. حکم او در سال ۲۰۲۴ تخفیف یافت. اما زنجانی همچنان در جدالی علنی با بانک مرکزی ایران است؛ بانکی که او را به بازنگرداندن میلیاردها دلار دزدیدهشده متهم کرده است.
زنجانی در حمله لفظی ماه دسامبر علیه بانک مرکزی، نشانیهای کیفپولهایی را در شبکههای اجتماعی منتشر کرد که به تحلیلگران رمزارز خارج از کشور امکان داد یک طرح پیچیده دور زدن تحریم را کشف کنند؛ طرحی که نوبیتکس در مرکز آن بود.
به گفته اسمارت از Crystal Intelligence و یک تحلیلگر رمزارزی دیگر، بخشی از این طرح شامل انتقال دستکم ۲۰ میلیون دلار وجوه تحریمشده بانک مرکزی به نشانیهای کیفپول تحت کنترل نوبیتکس بود.
زنجانی به درخواستهای اظهار نظر پاسخ نداد.
به گفته شرکت تحلیل بلاکچین Elliptic، این تراکنشها کسری از شبکه بزرگتری از کیفپولهای تحت کنترل بانک مرکزی ایران بود که از نوامبر ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیون دلار رمزارز خریده بودند.
به گفته Elliptic، حدود ۳۴۷ میلیون دلار از آن در شش ماه نخست ۲۰۲۵ از سوی بانک مرکزی، که تحت تحریم آمریکا است، به نوبیتکس فرستاده شد.
عبور دادن پول از نوبیتکس پس از زنجیرهای از تراکنشها میتواند اثر مبهم کردن منشأ وجوه را داشته باشد.
نوبیتکس گفت هرگونه پول ادعایی غیرقانونی که از صرافی عبور میکند «بخش بسیار کوچکی از حجم کل» را تشکیل میدهد و بدون آگاهی شرکت رخ داده است.
«هرجا رفتار مشکوک یا ناسازگار شناسایی شود، رویکرد نوبیتکس قاطع است؛ از جمله بستن دائمی حساب.»
این بیانیه تعریف نکرد «رفتار ناسازگار» دقیقاً چیست.
برآوردها از کل تراکنشهای غیرقانونی نوبیتکس بسیار متفاوت است. این برآوردها عمدتاً از نشانی کیفپولهایی به دست آمدهاند که دولتهایی مانند اسرائیل و آمریکا شناسایی و تحریم کردهاند.
Elliptic حدود ۳۶۶ میلیون دلار را شناسایی کرده که از این صرافی عبور کرده است. Chainalysis این رقم را نزدیک به ۶۸ میلیون دلار میداند؛ Crystal Intelligence انتقالهای مستقیم از کیفپولهای تحریمشده را ۲۲ میلیون دلار برآورد میکند. حتی برآورد بالاتر فقط ۳ درصد از کل ۱۱ میلیارد دلار رمزارزی است که نوبیتکس پردازش کرده است.
همه شرکتها هشدار دادند که رقم واقعی احتمالاً به طور چشمگیری بالاتر است.
در میان متحدان ایران، دستکم دو شرکت تراکنشهایی در نوبیتکس یافتند که شامل حسابهای مرتبط با حوثیهای یمن بود؛ جنبشی مورد حمایت ایران که آن هم تحت تحریمهای غربی قرار دارد. نهاد رسانهای حوثیها به درخواست اظهار نظر درباره تراکنشهای مرتبط با نوبیتکس پاسخ نداد.
تحریمهای دولتهای آمریکا و اسرائیل دهها کیفپول رمزارزی مرتبط با بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران را فهرست کردهاند. Crystal Intelligence و دیگر بازرسان خصوصی مسیر حرکت پول از این کیفپولها از طریق نوبیتکس را دنبال کردند و نتیجهگیریها و روششناسی خود را با رویترز در میان گذاشتند.
نهادهای تحریمشده ایران همچنین از ابزارهای دیگری برای انتقال پول استفاده میکنند؛ مانند نظام حواله غیررسمی و شبکههای بانکی پیچیده برونمرزی. در ۲۸ آوریل، ایالات متحده تحریمهای تازهای را علیه آنچه «معماری بانکی سایه» ایران خواند اعمال کرد. نوبیتکس در آن فهرست نبود.
اما نقش کلیدی نوبیتکس در نظام مالی ایران در جریان جنگ امسال با آمریکا و اسرائیل آشکار شد.
از ۲۸ فوریه، بیشتر ایرانیان عادی به دلیل قطع اینترنتی که دولت برای سرکوب اعتراضات تحمیل کرده، نتوانستهاند به اینترنت دسترسی داشته باشند. با این حال نوبیتکس به فعالیت ادامه داده است. نوبیتکس به پرسشها درباره چگونگی حفظ دسترسی خود به اینترنت در جریان قطع ارتباط پاسخ نداد.
شرکت پایش اینترنت NetBlocks میگوید در این مدت فقط کسانی که در «فهرست سفید مورد تأیید دولت» بودهاند، یعنی بین ۱ تا ۲ درصد جمعیت، به اینترنت دسترسی داشتهاند؛ همزمان با آنکه حکومت با لینکهای ماهوارهای و VPNها مقابله میکند.
Crystal Intelligence دریافته است که برخی از این نخبگان بسیار محدود در جریان جنگ دستکم ۵۴ میلیون دلار از صرافی برداشت کردهاند؛ بخش زیادی از آن به خارج از کشور و نزد کارگزارانی ناپدید شده که رمزارز را با پرسشهای اندک به پول نقد تبدیل میکنند.
در ۱ آوریل، نوبیتکس پیامی منتشر کرد تا به مشتریان اطمینان دهد که «با وجود بیثباتی در زیرساختها و سامانههای خدماتی»، پولشان امن و قابل دسترس است.
این بیانیه اشاره مستقیمی به جنگ نداشت. اما همان روز جنگ به نزدیکی خانواده خرازی رسید؛ زمانی که حمله هوایی آپارتمان عموی بزرگ دو برادر، کمال، وزیر خارجه پیشین و مشاور رهبر فعلی و پدر ترورشده او، را هدف قرار داد.
بر اساس اخبار دولتی، همسر او فوراً کشته شد و کمال چند روز بعد بر اثر جراحات جان باخت.
رهبر تازه ایران، که همسر و پدر خود را در حمله هوایی روز نخست جنگ از دست داده بود، در رسانههای دولتی تسلیت گفت و برای «خاندان ممتاز خرازی» علو درجات الهی طلب کرد.