مؤسسه مطالعات جنگ (Institute for the Study of War یا ISW) و پروژه تهدیدات بحرانی (Critical Threats Project یا CTP) در مؤسسه امریکن انترپرایز، بهصورت روزانه برای ارائه تحلیل از جنگ با ایران گزارش منتشر میکنند. این بهروزرسانیها بر حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و پاسخ ایران و محور مقاومت به این حملات تمرکز دارند و رویدادهای ۲۴ ساعت گذشته را پوشش میدهند.
توجه: ISW-CTP دیگر بهروزرسانیهای صبحگاهی مربوط به جنگ با ایران را منتشر نخواهد کرد و بهجای آن، صبحها در کانالهای شبکههای اجتماعی خود رشتهپستهایی درباره تازهترین تحولات جنگ و نقشههای مرتبط منتشر میکند.
نکات کلیدی
- از زمان آخرین قطع داده ISW-CTP در ۸ آوریل، ایران، آمریکا و اسرائیل دیگر بهطور مستقیم به یکدیگر آتش نگشودهاند، هرچند کشورهای خلیج فارس همچنان از حملات پهپادی خبر میدهند.
- دولت آمریکا اعلام کرده ایران یک پیشنهاد «جدید» و «اصلاحشده» برای مذاکرات ارائه داده و همین پیشنهاد مبنای گفتوگوهای واشینگتن و تهران خواهد بود.
- ایران با محدودکردن تردد دریایی و کشاندن مسیر عبور کشتیها به آبهای تحت کنترل خود، میکوشد از تنگه هرمز بهعنوان ابزار فشار اقتصادی و اهرم چانهزنی استفاده کند.
- مقامهای ایرانی همچنان اصرار دارند لبنان بخشی از چارچوب آتشبس است، اما اسرائیل همزمان حملات خود علیه حزبالله را ادامه میدهد و خود حزبالله نیز حملاتش را از سر گرفته است.
خطوط اصلی
از زمان آخرین قطع داده ISW-CTP در ۸ آوریل، ایران، ایالات متحده و اسرائیل دیگر مستقیماً به یکدیگر شلیک نکردهاند، اما تهدید پهپادی در خلیج فارس ادامه دارد. وزارت دفاع بحرین در ۹ آوریل اعلام کرد از ۸ آوریل تاکنون هفت پهپاد ایرانی را رهگیری کرده است. نیروهای مسلح کویت نیز همان روز خبر دادند چند پهپاد وارد حریم هوایی این کشور شدهاند و یکی از آنها یک سایت گارد ملی کویت را هدف گرفته است.
ایران همزمان چند گام برای اعمال کنترل بیشتر بر تردد دریایی در تنگه هرمز برداشته است؛ اقداماتی که در مجموع به بالا نگهداشتن قیمت نفت کمک میکنند. یک منبع ارشد ایرانی در ۹ آوریل به رسانههای دولتی روسیه گفت تهران در دوره آتشبس اجازه نخواهد داد بیش از ۱۵ کشتی در روز از تنگه هرمز عبور کنند. سازمان بنادر و دریانوردی ایران نیز در ۸ آوریل گرافیکی منتشر کرد که کشتیها را به استفاده از مسیرهای ورود و خروج مشخص، با هماهنگی نیروی دریایی سپاه، فرا میخواند. این مسیرها عملاً ترافیک بینالمللی را به آبهای تحت کنترل ایران میکشانند و همزمان هشدار میدهند که خروج از این مسیرها میتواند خطر برخورد با مین را بههمراه داشته باشد. ارزیابی ISW-CTP این است که تهران میخواهد از قیمت بالای نفت برای وارد کردن فشار اقتصادی بر آمریکا و گرفتن امتیاز در مذاکرات استفاده کند.
در همین چارچوب، مجتبی خامنهای در بیانیهای در ۹ آوریل گفت ایران «مدیریت» تنگه هرمز را وارد «مرحلهای تازه» خواهد کرد. این موضع با اظهارات هفتههای اخیر مقامهای دیگر جمهوری اسلامی همخوان است و نشان میدهد تهران میخواهد حتی پس از پایان جنگ نیز هرمز را بهعنوان اهرم فشار حفظ کند.
دولت آمریکا در ۸ آوریل اعلام کرد ایران یک پیشنهاد «جدید» و «اصلاحشده» به واشینگتن ارائه داده که قرار است مبنای مذاکرات دو طرف باشد. دونالد ترامپ یک روز پیشتر همین پیشنهاد را «مبنایی قابلکار برای مذاکره» خوانده بود. نسخه قبلی طرح ۱۰ بندی ایران، شامل خواستههای حداکثری مانند تضمین عدم حمله دوباره به ایران، کنترل ایران بر تنگه هرمز، بهرسمیتشناختن حق غنیسازی اورانیوم، لغو همه تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا، پایان قطعنامههای شورای امنیت و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، خروج نیروهای آمریکا از منطقه، دریافت غرامت جنگی، و آتشبس در همه جبههها از جمله لبنان بود. اما واسطههای نامشخص به والاستریت ژورنال گفتهاند تهران بخشی از این مطالبات را نرمتر کرده؛ از جمله در حوزه غنیسازی، خروج نیروهای آمریکایی از خاورمیانه و غرامت جنگی.
دامنه آتشبس همچنان محل اختلاف است. والاستریت ژورنال گزارش داده آمریکا لبنان را بخشی از توافق نمیداند، در حالیکه ایران این جبهه را داخل چارچوب پیشنهاد خود گنجانده است. مسعود پزشکیان در ۹ آوریل گفت حملات اسرائیل به لبنان، مذاکرات را «بیمعنا» میکند و محمدباقر قالیباف هم بهطور جداگانه تأکید کرد لبنان بخشی از چارچوب آتشبس است.
کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل
وزارت خارجه آمریکا در ۸ آوریل مدعی شد کارزار نیروی مشترک توان نظامی ایران را بهشدت فرسوده کرده است. این وزارتخانه گفت بیش از ۸۵ درصد پایه صنعتی دفاعی ایران، از جمله بخش عمده موشکهای بالستیک، پرتابگرها و هواگردهای تهاجمی دوربرد این کشور منهدم یا از کار افتادهاند. بهگفته واشینگتن، ۱۵۰ شناور جنگی، تمام زیردریاییهای ایران، و ۹۷ درصد از ذخیره مین دریایی این کشور نیز از بین رفتهاند. مقامهای آمریکایی همچنین از انهدام یا اخلال در ۷۰ درصد تأسیسات پرتاب و ایستگاههای کنترل زمینی مرتبط با برنامه فضایی ایران و هدفگیری بیش از ۱۳ هزار هدف در سراسر کشور خبر دادهاند.
مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی نیز در ۸ آوریل گزارش داد تصاویر ماهوارهای نشان میدهند حملات پیش از آتشبس به چند ساختمان در سایت سابق تولید اجزای سلاح هستهای در مجتمع نظامی پارچین آسیب زدهاند. بهگفته این مؤسسه، سایت «شهید بروجردی» در چارچوب پروژه آماد برای تولید هستههای اورانیوم با غنای تسلیحاتی توسعه یافته بود؛ هستههایی که بخش مرکزی یک کلاهک هستهای را تشکیل میدهند. گزارش مزبور میگوید بمبهای سنگرشکن و دیگر مهمات بین ۲۴ مارس تا ۱ آوریل این سایت را هدف قرار داده و یک سازه تهویه، بخشی از زمین بالای مجموعه تونلی اصلی، و یک ساختمان خدماتی در بیرون ورودی تونل را ویران کردهاند. این حملات در چارچوب تلاش گستردهتر نیروی مشترک برای فرسایش پایه صنعتی هستهای ایران ارزیابی میشود.
پاسخ ایران
در این گزارش، بخش «پاسخ ایران» عمدتاً به همان تحرکات پهپادی علیه کشورهای خلیج فارس و فشار دریایی تهران در تنگه هرمز ارجاع میدهد. ISW این رفتارها را بخشی از راهبرد ایران برای حفظ اهرم فشار در خلال مذاکرات و بدون بازگشت فوری به تبادل آتش مستقیم با آمریکا و اسرائیل میداند.
کارزار اسرائیل علیه حزبالله و پاسخ حزبالله
حزبالله حملات خود به نیروها و مواضع اسرائیلی در شمال اسرائیل و جنوب لبنان را از سر گرفته است. این حملات پس از آن انجام شد که یک مقام حزبالله در ۸ آوریل گفته بود گروه تحت چارچوب آتشبس، حملاتش علیه اسرائیل را متوقف میکند. حزبالله اما بعداً مدعی شد اسرائیل توافق را نقض کرده و از همین رو حملات علیه اهداف اسرائیلی را دوباره آغاز کرده است. این گروه بین بعدازظهر ۸ آوریل تا بعدازظهر ۹ آوریل چندین حمله در بنتجبیل و دیگر مناطق مرزی ثبت کرد و از بهکارگیری خمپاره، راکت و درگیری مستقیم با نیروهای اسرائیلی خبر داد.
حزبالله همچنین مدعی شد در همین بازه ۲۶ حمله علیه زیرساختها و شهرکهای اسرائیلی در شمال این کشور انجام داده است. ارتش اسرائیل گفت در ۲۴ ساعت گذشته حدود ۷۰ راکت از لبنان به شمال اسرائیل شلیک شده و سامانههای پدافندی شماری از آنها را رهگیری کردهاند. حزبالله از چندین رگبار راکتی علیه کریاتشمونا، شلومی و نهاریا خبر داده و رسانههای اسرائیلی نیز بخشی از این درگیریها را تأیید کردهاند.
اسرائیل در همین حال به حملات هوایی و زمینی خود علیه زیرساختها و نیروهای حزبالله در سراسر لبنان ادامه داده است. اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، گفت ارتش این کشور تنها در ۸ آوریل حدود ۲۰۰ نیروی حزبالله را کشته است. ارتش اسرائیل همچنین از کشتن علی یوسف حرشی، منشی شخصی نعیم قاسم، و نیز ماهر قاسم حمدان فرمانده «تیپهای لبنانی» در شبعا همراه با هفت نیروی دیگر حزبالله خبر داد. تلآویو میگوید دو پل دیگر روی رود لیتانی را هم برای قطع انتقال نفرات و تسلیحات از شمال به جنوب لبنان هدف گرفته و افزون بر آن، حدود ۱۰ انبار سلاح، پرتابگر و مقر حزبالله را در جنوب لبنان زده است.
ارتش اسرائیل میگوید تیپ ۴۰۱ زرهی، تیپ ۲۱۵ توپخانه، تیپ ۹۳۳ پیاده و تیپ ۳۵ چترباز در جنوب لبنان درگیر نبرد مستقیم بودهاند، دهها نیروی حزبالله را کشتهاند و انبارهای تسلیحات، مراکز فرماندهی، مواضع دیدبانی و پرتابگرهای ضدزره را منهدم کردهاند. ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در بازدید از بنتجبیل در ۹ آوریل گفت «میدان اصلی نبرد» اکنون لبنان است و ارتش این کشور عملیات زمینی خود را عمیقتر خواهد کرد.
با وجود ادامه این درگیریها، گزارش شده است مقامهای اسرائیلی و لبنانی قرار است هفته آینده در واشینگتن و با میانجیگری آمریکا مذاکرات مستقیم را آغاز کنند. بنیامین نتانیاهو در ۸ آوریل به مقامهای اسرائیلی دستور داد هرچه زودتر گفتوگوهای مستقیم با دولت لبنان را برای بحث درباره خلع سلاح حزبالله و برقراری «روابطی صلحآمیز» آغاز کنند. اما همزمان، مقامهای اسرائیلی تصریح کردهاند که کشورشان آتشبس در لبنان را رعایت نخواهد کرد و به حملات علیه حزبالله ادامه میدهد.
دولت لبنان نیز بهموازات این تحولات، فشار برای خلع سلاح حزبالله را افزایش داده است. نواف سلام، نخستوزیر لبنان، به ارتش این کشور دستور داده فوراً انحصار سلاح در بیروت را در دست دولت تثبیت کند؛ دستوری که از تصمیم پیشین کابینه در ۲ مارس برای ممنوعیت رسمی فعالیتهای نظامی حزبالله در سراسر لبنان، صریحتر و متمرکزتر است.
پاسخ دیگر گروههای محور مقاومت
دیگر گروههای محور مقاومت، از جمله شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران و حوثیها، در ۹ آوریل مسئولیت هیچ حملهای علیه داراییهای آمریکا، اسرائیل یا دیگر کشورهای منطقه را بر عهده نگرفتند. با این حال، چندین رهبر این گروهها هشدار دادند اگر کارزار اسرائیل در لبنان ادامه یابد، حملات خود را از سر خواهند گرفت. ISW-CTP میگوید از ۸ آوریل به این سو هیچ حمله ادعایی یا گزارششدهای از سوی این بازیگران مشاهده نکرده است.
چند رهبر شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران خواستار ازسرگیری حملات علیه اهداف آمریکایی و اسرائیلی در واکنش به حملات اخیر اسرائیل در لبنان شدند. ابوعلاء الولایی، رهبر کتائب سیدالشهدا، در ۸ آوریل از گروههای محور مقاومت خواست در پاسخ به آنچه «نقض آتشبس» توصیف شد، اسرائیل را هدف بگیرند. اکرم الکعبی، رهبر حرکة حزبالله النجباء، نیز وعده داد محور مقاومت اسرائیل را برای حملاتش در لبنان «مجازات» خواهد کرد.
رهبران حوثی نیز هشدار دادند اگر اسرائیل کارزار خود در لبنان را ادامه دهد، این گروه ممکن است حملات به اسرائیل را از سر بگیرد. عبدالملک الحوثی در سخنرانی ۹ آوریل گفت کارزار ارتش اسرائیل در لبنان ممکن است «به بازگشت کل نبرد» منجر شود. محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی حوثیها، نیز در گفتوگو با رسانههای حزبالله این کارزار را «نقض آشکار» آتشبس دانست و هشدار داد که حوثیها میتوانند نقش خود را در نبرد ازسرگرفتهشده تشدید کنند؛ از جمله با گسترش عملیات در «جبهه دریای سرخ». ISW این تهدیدها را تلاشی برای واداشتن آمریکا به فشار بر اسرائیل جهت توقف کارزارش علیه حزبالله ارزیابی میکند.