مؤسسه مطالعات جنگ (Institute for the Study of War یا ISW) و پروژه تهدیدات بحرانی (Critical Threats Project یا CTP) در مؤسسه امریکن انترپرایز، بهصورت روزانه برای ارائه تحلیل از جنگ با ایران گزارش منتشر میکنند. این بهروزرسانیها بر حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و پاسخ ایران و محور مقاومت به این حملات تمرکز دارند و رویدادهای ۲۴ ساعت گذشته را پوشش میدهند.
توجه: ISW-CTP دیگر بهروزرسانیهای صبحگاهی مربوط به جنگ با ایران را منتشر نخواهد کرد. این نهاد از این پس در ساعات صبح در کانالهای شبکههای اجتماعی خود رشتهپستهایی منتشر میکند که آخرین تحولات جنگ و نقشههای مرتبط را پوشش میدهند.
توجه: Planet Labs محدودیتهای تصویربرداری خود را گسترش داده و تا پایان درگیری، تعلیقی نامحدود بر تصاویر ماهوارهای این منطقه اعمال کرده است. به همین دلیل، ISW-CTP دیگر نمیتواند با اتکا به تصاویر Planet Labs اصابتها را تأیید یا خسارت سایتها را ارزیابی کند. این نهاد در حال بررسی گزینهها و روشهای جایگزین برای تأیید حملات است و هرجا ممکن باشد همچنان اصابتها را تأیید خواهد کرد.
نکات کلیدی
- از دست رفتن دو هواگرد آمریکایی به این معنا نیست که نیروی مشترک آمریکا و اسرائیل برتری هوایی خود را بر فراز ایران از دست داده یا در حال از دست دادن آن است.
- تلاش چین برای کمک به بازسازی برنامه موشک بالستیک ایران میتواند کوشش نیروی مشترک برای فرسودن یا نابودی عناصر پشتیبان این برنامه را تضعیف کند.
- نیروی مشترک گذرگاه مرزی ایران و عراق در شلمچه، استان خوزستان، را در بحبوحه گزارشهایی هدف گرفت که از استقرار نیروهای حشدالشعبی در پایگاههای بسیج این استان از طریق همین گذرگاه حکایت داشتند.
خطوط اصلی
از دست رفتن دو هواگرد آمریکایی به این معنا نیست که نیروی مشترک برتری هوایی خود را بر فراز ایران از دست داده یا در حال از دست دادن آن است. نیروهای ایرانی در ۳ آوریل یک فروند F-15E آمریکایی و یک فروند A-10 را سرنگون کردند؛ نخستین تلفات از این دست از زمان آغاز درگیری. با این حال، نیروی مشترک از مرحله نخست کارزار با تضعیف توان هوایی و پدافند هوایی ایران، برتری هوایی خود را حفظ کرده است. برتری هوایی زمانی برقرار است که یک نیرو بتواند در زمان و مکان مشخص بدون مداخله بازدارنده از سوی تهدیدهای هوایی و موشکی عملیات انجام دهد. تحقق این وضعیت به معنای حذف کامل خطر برای هواگردها نیست و در همه زمانها، همه مکانها، و همه ارتفاعها نیز یکنواخت باقی نمیماند. تا وقتی که پدافند ایران نتواند بهطور جدی عملیات نیروی مشترک را مختل کند، سرنگونکردن چند هواگرد بهخودیخود نشانه از دست رفتن برتری هوایی نیست. استمرار حملات در سراسر ایران نیز نشان میدهد تلاش ایران برای به چالش کشیدن این برتری، مانع جدی در عملیات ایجاد نکرده است.
چین در میانه تلاش آمریکا و اسرائیل برای تضعیف برنامه موشکی ایران، به ایران در بازسازی این برنامه کمک میکند. روزنامه The Telegraph گزارش داده که پنج محموله احتمالی سدیم پرکلرات، از پیشمادههای کلیدی سوخت جامد موشکی، از چین به ایران رسیده است. همه کشتیهای حامل این محمولهها متعلق به گروه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (IRISL) هستند که آمریکا در سال ۲۰۲۱ آن را تحریم کرد. بر اساس دادههای Starboard Maritime Intelligence، چهار کشتی در بندر چابهار یا در نزدیکی آن و یک کشتی در بندرعباس یا نزدیک آن پهلو گرفته است. چین پیشتر نیز برای پشتیبانی از برنامه موشک بالستیک ایران سدیم پرکلرات تأمین کرده بود. نیروی مشترک چندین بخش برنامه موشکی ایران، از جمله سایتهای تولید سوخت موشکی و موتورهای پیشران جامد، را هدف قرار داده است. از همین رو، تلاش چین برای کمک به بازسازی این ظرفیت میتواند اثر کارزار فرسایشی نیروی مشترک علیه عناصر پشتیبان برنامه موشکی ایران را کاهش دهد.
کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل
نیروی مشترک در ۴ آوریل، دستکم برای دومین بار از آغاز جنگ، گذرگاه مرزی ایران و عراق در شلمچه استان خوزستان را هدف گرفت؛ اقدامی که در امتداد تلاشهای این نیرو برای ضربهزدن به ظرفیتهای سرکوبگرانه رژیم انجام شد. به گفته یک منبع امنیتی، عراق پس از این حملات گذرگاه را بست. این حملات در شرایطی انجام شد که گزارشهایی از انتقال دستکم ۱۰۰۰ نیروی حشدالشعبی به پایگاههای بسیج در خوزستان از طریق گذرگاه شلمچه منتشر شده بود. CTP-ISW پیشتر ارزیابی کرده بود که رژیم ممکن است بخشی از این نیروها را برای تقویت کنترل بر کانونهای سابق اعتراضات بسیج کرده باشد.
نیروی مشترک برای حفظ تسلط هوایی در ایران، به تضعیف قابلیتهای پدافند هوایی ایران ادامه داده است. ارتش اسرائیل در ۴ آوریل یک سایت پدافند هوایی زمینبههوای S-300 را در کهریزک استان تهران هدف گرفت. هنوز روشن نیست کدام بخش این سایت مورد اصابت قرار گرفته است. یک آتشبار S-300 برای کارکرد کامل به رادارهای کشف و درگیری، مراکز فرماندهی و کنترل، واحدهای کنترل آتش و پرتابگرها نیاز دارد. اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۴ با انهدام رادارهای TOMBSTONE سه سامانه باقیمانده S-300 ایران را از نظر رزمی بیاثر کرده بود. گزارشها حاکی از آن است که ایران پس از اکتبر ۲۰۲۴ این سامانهها را با رادارهای بومی جفت کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) گزارش داد که ایران به این نهاد اطلاع داده یک پرتابه در ۴ آوریل در نزدیکی نیروگاه هستهای بوشهر اصابت کرده است. طبق این گزارش، ترکش یک پرتابه یکی از اعضای نیروهای حفاظت فیزیکی سایت را کشت و موج انفجار و ترکشها به یکی از ساختمانهای مجموعه آسیب زد. آژانس تأکید کرد سطح تابش افزایش نیافته است. الکسی لیخاچف، مدیرکل Rosatom، نیز در ۴ آوریل اعلام کرد مقامها در چارچوب عملیات تخلیه جاری، ۱۹۸ نفر از کارکنان این نیروگاه را خارج کردهاند. Rosatom پیشتر نیز در ۲۵ مارس ۱۶۳ تکنسین روس را از بوشهر تخلیه کرده بود.
ارتش اسرائیل در ۴ آوریل تأسیسات پتروشیمی ایران در بندر امام خمینی استان خوزستان را هدف گرفت؛ تأسیساتی که به گفته این ارتش رژیم از آن برای تولید مواد مورد نیاز موشکهای بالستیک استفاده میکرد. ارتش اسرائیل گفت هدف حمله، سایتی در این مجتمع بوده که یکی از دو مرکز اصلی تولید مواد مورد استفاده در ساخت مواد منفجره، موشکهای بالستیک و سایر تسلیحات، از جمله یک ماده کلیدی برای تولید موشک بالستیک، محسوب میشود. رسانههای ایرانی گزارش دادند که شرکتهای پتروشیمی فجر، رجال و امیرکبیر هدف قرار گرفتهاند. آمریکا در سال ۲۰۱۹ شرکت پتروشیمی فجر را به دلیل مالکیت یا کنترل از سوی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس (PGPIC) تحریم کرد. آمریکا همان سال PGPIC و شبکه زیرمجموعههایش را نیز به دلیل حمایت مالی از قرارگاه خاتمالانبیا، شرکت مهندسی و عمرانی تحت کنترل سپاه که بخشهای بزرگی از اقتصاد ایران را در اختیار دارد، تحریم کرد. آمریکا در سال ۲۰۲۳ پتروشیمی امیرکبیر را نیز به دلیل کمک مادی به شرکت Triliance Petrochemical، که پیشتر به خاطر دلالی فروش محصولات پتروشیمی ایران تحریم شده بود، هدف تحریم قرار داد. وزارت خزانهداری آمریکا در فوریه ۲۰۲۳ گزارش کرده بود که امیرکبیر صادرات محصولات پتروشیمی به خریداران شرق آسیا را تسهیل کرده و به ایران برای دورزدن تحریمها و حفظ درآمد صادراتی کمک کرده است.
نیروی مشترک در ۳ آوریل یک ایستگاه رادیو و تلویزیون صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) را در جماران، شمال استان تهران، هدف گرفت. رسانههای ایرانی ایستگاه جماران را مهمترین و «راهبردیترین» فرستنده صداوسیما در ایران توصیف کردهاند. ارتش اسرائیل پیشتر در ۲ مارس نیز ساختمان مرکزی صداوسیما در تهران را هدف گرفته بود؛ مرکزی که بهطور مشابه مسئول انتشار تبلیغات حکومتی شمرده میشود.
پاسخ ایران
ایران از زمان آخرین زمانبندی دادهای ISW-CTP در ۳ آوریل، دستکم هشت موشک به سوی اسرائیل شلیک کرده است. این برآورد بر پایه گزارشهای ارتش اسرائیل و رسانههای اسرائیلی درباره هشدارهای کشف موشک و رهگیریها به دست آمده است. ایران در ۴ آوریل دستکم یک موشک بالستیک مجهز به مهمات خوشهای به سوی اسرائیل شلیک کرد. رسانههای اسرائیلی گزارش دادند که مهمات خوشهای این موشک در دستکم ده نقطه از مرکز اسرائیل فرود آمدهاند. بنا بر همین گزارشها، در ۴ آوریل دستکم شش نفر در مرکز اسرائیل بر اثر این مهمات زخمی شدند. همچنین رسانههای اسرائیلی گفتند مهمات خوشهای در نزدیکی ستاد ارتش اسرائیل، «کریا» در تلآویو، و یک مدرسه در همان نزدیکی اصابت کرده و در هر دو مورد خسارت بهجا گذاشته اما تلفاتی نداشته است. ایران از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه بهطور پیوسته موشکهای بالستیک مجهز به مهمات خوشهای شلیک کرده است.
ایران به حملات پهپادی و موشکی علیه برخی کشورهای خلیج فارس ادامه داد. از زمان آخرین برش دادهای ISW-CTP در ۳ آوریل، نه وزارت دفاع عربستان سعودی و نه وزارت دفاع قطر گزارشی از کشف موشک یا پهپاد ایرانی منتشر نکردند. اگر فرض شود که دلیل این سکوت شلیکنشدن پرتابه از سوی ایران بوده، این نخستین روز از آغاز جنگ است که ایران هیچ پرتابهای به سوی عربستان شلیک نکرده است. با این حال ایران در ۴ آوریل حملات پهپادی و موشکی اندکی بیشتری علیه امارات متحده عربی انجام داد. وزارت دفاع امارات اعلام کرد در این روز ۵۶ پهپاد و ۲۳ موشک بالستیک را رهگیری کرده است. مقامهای اماراتی همچنین گفتند بقایای پرتابههای رهگیریشده روی ساختمان Oracle در Dubai Internet City سقوط کرد، اما تلفاتی نداشت. نیروهای مسلح کویت نیز جداگانه اعلام کردند ۱۹ پهپاد و ۸ موشک بالستیک را در ۴ آوریل رهگیری کردهاند. نیروی دفاع بحرین هم از رهگیری ۸ پهپاد و صفر موشک بالستیک در همان روز خبر داد.
کارزار اسرائیل علیه حزبالله و پاسخ حزبالله
حزبالله مدعی شد بین ساعت ۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا در ۳ آوریل تا ساعت ۲ بعدازظهر ۴ آوریل، ۱۹ حمله علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان انجام داده است. حزبالله هشت حمله راکتی علیه یگانهای ارتش اسرائیل در شهرستان بنت جبیل اعلام کرد که پنج مورد در عیناتا و سه مورد در مارونالرأس بوده است. این گروه در ۴ آوریل ویدئویی منتشر کرد که مدعی است نمای اولشخص حملات پهپادهای FPV در ۲۴ مارس علیه یک بولدوزر اسرائیلی و یک تانک در خیام و طیبه در شهرستان مرجعیون را نشان میدهد. بهاحتمال زیاد پهپادهای استفادهشده در این دو حمله از نوع فیبر نوری نبودهاند. حزبالله پیشتر نیز بین ۳۱ مارس تا ۳ آوریل شش حمله FPV علیه خودروهای زرهی ارتش اسرائیل ادعا کرده بود.
حزبالله همچنین مدعی شد در همین بازه ۲۳ حمله علیه زیرساختهای ارتش اسرائیل و شهرکهای شمال اسرائیل انجام داده است. این گروه سه آتشبار راکتی علیه کریاتشمونا در شمال اسرائیل اعلام کرد. یک خبرنگار نظامی اسرائیلی گزارش داد که یک راکت حزبالله در ۴ آوریل به کریاتشمونا اصابت کرده، اما تلفاتی نداشته است. ارتش اسرائیل نیز در ۴ آوریل گفت بررسی اولیه نشان میدهد سامانه هشدار زودهنگام در یک اختلال «موضعی» دچار نقص شده و پیش از اصابت راکت هشدار صادر نکرده است. حزبالله همچنین دو حمله راکتی علیه متولا و یک حمله علیه زیرساختهای ارتش اسرائیل در صفد اعلام کرد. رادیوی ارتش اسرائیل تأیید کرد یک راکت حزبالله به ساختمانی در صفد اصابت کرده و خسارت نامشخصی به جا گذاشته، اما تلفاتی گزارش نشده است.
ارتش اسرائیل به حمله به سایتها و نیروهای وابسته به حزبالله در سراسر لبنان ادامه داده است. این ارتش اعلام کرد از آغاز کارزار اسرائیل در لبنان در ۲ مارس تاکنون بیش از ۱۰۰۰ نیروی حزبالله را کشته است. ارتش اسرائیل همچنین گفت بین ۳ تا ۴ آوریل به ۱۴۰ هدف حزبالله حمله کرده است. این ارتش در ۳ آوریل ستاد سپاه قدس در لبنان را در بیروت هدف گرفت و گفت این ستاد حلقه وصل حزبالله و ایران است و به بازسازی توان حزبالله کمک میکند. ارتش اسرائیل پیشتر نیز در ۳ و ۷ مارس فرماندهان سپاه قدس در لبنان را در حملات هوایی بیروت کشته بود. افزون بر این، دو مقر جنبش جهاد اسلامی فلسطین (PIJ) در بیروت هم در ۳ آوریل هدف قرار گرفت. ارتش اسرائیل گفت اعضای ارشد PIJ در این مقرها همراه با حزبالله حملات علیه اسرائیل را هماهنگ میکردند. یک پرتابگر راکتی که حزبالله پیشتر از آن برای حمله به شمال اسرائیل استفاده کرده بود نیز در ۳ آوریل هدف قرار گرفت.
ارتش اسرائیل در ۳ و ۴ آوریل به عملیات زمینی خود در جنوبشرقی لبنان ادامه داد. ارتش اسرائیل در ۴ آوریل گفت یگانهای لشکر سرزمینی ۹۱ در هفته گذشته ۳۵ نیروی حزبالله را در جنوب لبنان کشتهاند. این ارتش افزود نیروهای تیپ ۸۴ پیاده (گیواتی) با هدایت یک حمله هوایی، یک جوخه حزبالله را در جنوب لبنان هدف گرفتند و کشتند. بنا بر این گزارش، تیپ ۸۴ یورشهای هدفمند متعددی علیه زیرساختهای حزبالله انجام داده که شامل انبارهای سلاح حاوی موشکهای ضدزره هدایتشونده (ATGM)، راکتانداز، راکت، سلاح سبک و مهمات بوده است. لشکر ۹۱ همچنین چندین ستاد حزبالله و مواضع پرتاب ATGM را هدف قرار داده است. یک تحلیلگر ژئوفضایی در ۲۸ مارس گزارش داده بود که یگانهای این لشکر، از جمله تیپ ۸۴، در نزدیکی عیناتا در شهرستان بنت جبیل فعالیت میکنند. ارتش اسرائیل همچنین گفت تیپ توپخانه ۲۸۲ (لشکر زرهی ۳۶) در ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۴۰۰ گلوله به اهداف حزبالله شلیک کرده است. طبق ارزیابیهای ژئومکانی، یگانهای لشکر ۳۶ در طیبه شهرستان مرجعیون فعال هستند. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد بین ۳ و ۴ آوریل در یک حادثه آتش خودی در شبعا، یک سرباز یگان ماگلان از تیپ کماندویی ۸۹ (لشکر ۹۸ چترباز) کشته و یک نفر دیگر بهشدت زخمی شد. خبرنگاران نظامی اسرائیلی گزارش دادند این یگان در حال عملیات برای بازداشت یک فرد وابسته به حزبالله در شبعا بوده است.
نیروی موقت سازمان ملل در لبنان (UNIFIL) در ۳ آوریل گزارش داد یک عامل نامشخص پرتابهای شلیک کرده که به یکی از مواضع این نیرو در عدیسه شهرستان مرجعیون اصابت کرده و سه نیروی حافظ صلح را زخمی کرده است. ارتش اسرائیل همان روز گفت مسیر پرواز این پرتابه «بهروشنی نشان میدهد» که حزبالله آن را بهسوی موضع یونیفل شلیک کرده است. در ۲۹ و ۳۰ مارس نیز بازیگران نامشخص به یک موضع و یک خودروی یونیفل حمله کرده بودند که به کشتهشدن سه نیروی حافظ صلح انجامید.
دیگر واکنشهای محور مقاومت
حوثیها در ۴ آوریل یک موشک بالستیک با کلاهک مهمات خوشهای و چند پهپاد به سمت مرکز و جنوب اسرائیل شلیک کردند. حوثیها مدعی شدند یک موشک بالستیک مجهز به مهمات خوشهای و چند پهپاد را به سمت فرودگاه بنگوریون در تلآویو و نیز «اهداف حیاتی نظامی» در جنوب اسرائیل پرتاب کردهاند. ارتش اسرائیل گفت پرتاب یک موشک بالستیک از یمن را شناسایی کرده اما اجازه داده موشک در منطقهای باز فرود آید. این ارتش روشن نکرد که آیا موشک حوثی حامل کلاهک خوشهای بوده یا نه و گزارشی هم از رهگیری پهپادها منتشر نکرد. حوثیها گفتند این حمله را با حزبالله و ایران هماهنگ کردهاند. آنها پیشتر نیز در سال ۲۰۲۵ موشکهای بالستیک مجهز به کلاهک خوشهای به سوی اسرائیل شلیک کرده بودند. این حمله ششمین مورد از حملات حوثیها به اسرائیل از زمان ورود آنها به درگیری در ۲۸ مارس بود. CTP-ISW همچنان ارزیابی میکند که ورود حوثیها به جنگ تاکنون حسابشده بوده و با هدف اجتناب از تشدید فوری با آمریکا و اسرائیل انجام شده است.
نیروی مشترک آمریکا و اسرائیل به حمله به اهداف شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران ادامه داد تا از حملات این گروهها علیه منافع آمریکا و اسرائیل جلوگیری کند. این نیرو در ۴ آوریل ستاد تیپ ۴۵ حشدالشعبی تحت کنترل کتائب حزبالله را در استان الانبار هدف گرفت و دو نیروی حشدالشعبی را کشت.
بهاحتمال زیاد شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران در ۴ آوریل زیرساخت انرژی متعلق به شرکتهای غربی را در بصره هدف گرفتند. منابع امنیتی و انرژی به رویترز گفتند دو پهپاد به میدان نفتی شمال رمیله در بصره، که توسط BP اداره میشود، اصابت کرده و سه کارگر عراقی را زخمی کردهاند. این گروهها پیشتر نیز در ۱ آوریل یک انبار متعلق به یک شرکت نفتی بریتانیایی را در اربیل با پهپاد هدف گرفته بودند.
شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران و گروههای پوششی آنها همچنان حملات علیه اهداف آمریکایی در عراق و سراسر خاورمیانه را بر عهده میگیرند. «مقاومت اسلامی در عراق» که ائتلافی از این شبهنظامیان است، در ۴ آوریل مدعی شد ۱۹ حمله راکتی و پهپادی علیه پایگاههای آمریکا در عراق و منطقه انجام داده است.