فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد طرح تازهاش برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز روز دوشنبه با عبور امن دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا آغاز شده است. این عملیات که پروژه آزادی نام گرفته، به گفته این فرماندهی در ایکس، برای «بازگرداندن آزادی ناوبری برای کشتیرانی تجاری» در این آبراه راهبردی طراحی شده است. ایران پس از حمله آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، تنگه را بست. همزمان تهران میگوید این اقدام آتشبس شکننده را تهدید میکند و به هر کشتیای که بدون اجازه از تنگه عبور کند حمله خواهد کرد.
سنتکام صبح دوشنبه در پیامی در ایکس اعلام کرد: «ناوشکنهای موشکانداز نیروی دریایی آمریکا اکنون پس از عبور از تنگه هرمز، در حمایت از پروژه آزادی در خلیج عربی فعالیت میکنند. نیروهای آمریکایی فعالانه به تلاشها برای بازگرداندن تردد کشتیرانی تجاری کمک میکنند. به عنوان گام نخست، دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا با موفقیت از تنگه هرمز عبور کردهاند و با ایمنی در مسیر خود قرار دارند.»
سنتکام نگفت کدام کشتیها از تنگه عبور کردهاند و روشن نیست ناوشکنهای نیروی دریایی آنها را اسکورت کردهاند یا نه. The War Zone برای دریافت جزئیات بیشتر با سنتکام تماس گرفته است.
سنتکام روز یکشنبه در پستی در ایکس گفت پروژه آزادی شامل «ناوشکنهای موشکانداز، بیش از ۱۰۰ هواگرد مستقر در خشکی و دریا، سکوهای بیسرنشین چندحوزهای و ۱۵ هزار نیروی نظامی» است.
این فرماندهی افزود: «این مأموریت که به دستور رئیسجمهور اجرا میشود، از کشتیهای تجاریای پشتیبانی خواهد کرد که میخواهند آزادانه از این گذرگاه ضروری تجارت بینالمللی عبور کنند. یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان و حجم قابلتوجهی از سوخت و محصولات کود از این تنگه منتقل میشود.»
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «پشتیبانی ما از این مأموریت دفاعی برای امنیت منطقهای و اقتصاد جهانی ضروری است، در حالی که محاصره دریایی را نیز حفظ میکنیم.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه پروژه آزادی را تلاشی برای خارجکردن کشتیها و خدمهها از تنگه توصیف کرد. روشن نیست این عملیات از کشتیهایی که قصد ورود به تنگه را دارند نیز حفاظت خواهد کرد یا نه. ممکن است چنین کاری پس از آن انجام شود که سنتکام واقعیتهای موجود در آبراه را، در حالی که کشتیها تخلیه میشوند، ارزیابی کند. این گزارش با دریافت جزئیات بیشتر بهروزرسانی خواهد شد.
در چارچوب پروژه آزادی، ناوسرفرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا، NAVCENT، صبح دوشنبه هشدار داد کشتیهایی که «تصمیم به عبور از تنگه هرمز دارند، باید مسیر عبور از آبهای سرزمینی عمان در جنوب طرح جداسازی ترافیک» را در نظر بگیرند. منظور از طرح جداسازی ترافیک، الگوهای ترافیکی تازهای است که ایران برای کشتیهای عبوری از تنگه از مسیر آبهای سرزمینی خود ایجاد کرده است.
NAVCENT اعلام کرد: «به دلیل حجم ترافیک مورد انتظار، هماهنگی با مقامهای عمانی از طریق کانال ۱۶ VHF برای حفظ ایمنی ناوبری توصیه میشود. عبور از داخل یا در نزدیکی طرح جداسازی ترافیک باید به دلیل وجود مینهایی که هنوز به طور کامل بررسی و رفع خطر نشدهاند، بسیار خطرناک تلقی شود.»
یک مقام آمریکایی پیشتر به The War Zone گفته بود ایران از زمان آغاز جنگ، تعداد نامشخصی مین در تنگه کار گذاشته است.
همانطور که هفته گذشته اشاره کردیم، گروه عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، میگوید عبور از تنگه بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته و ۸۵۰ کشتی تجاری و حدود ۲۰ هزار دریانورد در داخل خلیج فارس گرفتار شدهاند و نمیتوانند خارج شوند.
در واکنش به پروژه آزادی و دستورالعمل تازه NAVCENT برای عبور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز دوشنبه هشدار داد «حرکت دریایی شناورها برخلاف مقررات اعلامشده از سوی نیروی دریایی ایران، با خطرات جدی روبهرو خواهد شد و با زور متوقف میشود.»
سپاه افزود که کنترل تنگه را در اختیار دارد و کشتیهایی که به قواعد آن پایبند باشند ایمن خواهند بود. افزون بر این، سپاه پروژه آزادی و همچنین محاصره دریایی جاری آمریکا علیه بنادر ایران را اقداماتی از جنس «دزدی دریایی» خواند. سپاه همچنین گفت پروژه آزادی نقض آتشبس ۸ آوریل میان آمریکا و ایران است.
رسانههای ایرانی علاوه بر هشدار سپاه مدعی شدند «دو موشک به یک قایق گشتی نیروی دریایی آمریکا اصابت کرده است. این قایق گشتی که امروز با نقض مقررات امنیتی و ناوبری در نزدیکی جاسک حرکت میکرد و قصد عبور از تنگه هرمز را داشت، پس از بیاعتنایی به هشدار نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران هدف حمله موشکی قرار گرفت.»
خبرگزاری رسمی فارس نیز افزود «قایق گشتی به دلیل اصابتها قادر به ادامه مسیر نبود و مجبور شد از منطقه عقبنشینی و فرار کند.»
رسانههای ایرانی هیچ مدرکی برای این حمله ارائه نکردند. سنتکام در پستی در ایکس این ادعا را رد کرد.
این فرماندهی اعلام کرد: «هیچ کشتی نیروی دریایی آمریکا هدف قرار نگرفته است. نیروهای آمریکا از پروژه آزادی پشتیبانی میکنند و محاصره دریایی بنادر ایران را اجرا میکنند.»
با این حال، امارات متحده عربی روز دوشنبه اعلام کرد یکی از نفتکشهایش هنگام عبور از تنگه با دو پهپاد ایرانی هدف حمله قرار گرفته است.
وزارت خارجه امارات در ایکس اعلام کرد: «امارات هدف قرار دادن یک نفتکش ملی وابسته به شرکت ملی نفت ابوظبی، ADNOC، هنگام عبور از تنگه هرمز را به شدیدترین عبارات محکوم میکند.» این وزارتخانه افزود در این حمله کسی زخمی نشده است.
این وزارتخانه نگفت کدام کشتی هدف قرار گرفته یا این حمله چه زمانی رخ داده است. با این حال، آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد در ۳ مه گزارشی درباره حادثهای در فاصله ۷۸ مایل دریایی شمال فجیره، امارات متحده عربی دریافت کرده است: «یک نفتکش گزارش داده که با پرتابههای ناشناس هدف قرار گرفته است. همه خدمه ایمن گزارش شدهاند. هیچ اثر زیستمحیطی گزارش نشده است.»
پروژه آزادی و دستورالعمل تازه NAVCENT برای عبور، پس از پیامی آغاز شد که ترامپ روز یکشنبه در شبکه اجتماعی خود منتشر کرد.
ترامپ اعلام کرد: «کشورهایی از سراسر جهان، که تقریباً همه آنها در مناقشه خاورمیانه که اینقدر آشکار و خشن در برابر دیدگان همه جریان دارد دخیل نیستند، از ایالات متحده پرسیدهاند آیا میتوانیم به آزاد کردن کشتیهایشان که در تنگه هرمز گرفتار شدهاند کمک کنیم؛ کشتیهایی که مطلقاً هیچ ارتباطی با این موضوع ندارند و صرفاً ناظران بیطرف و بیگناهاند! برای خیر ایران، خاورمیانه و ایالات متحده، به این کشورها گفتهایم کشتیهایشان را با ایمنی از این آبراههای محدودشده هدایت خواهیم کرد تا بتوانند آزادانه و بهدرستی به کار خود ادامه دهند.»
رئیسجمهور افزود پروژه آزادی تلاشی انساندوستانه است که همزمان با تلاش آمریکا و ایران برای یافتن راههایی جهت پایان دادن به درگیری اجرا میشود.
او گفت: «کاملاً آگاهم که نمایندگان من گفتوگوهای بسیار مثبتی با کشور ایران دارند و این گفتوگوها میتواند به چیزی بسیار مثبت برای همه منجر شود. حرکت کشتیها صرفاً برای آزاد کردن مردم، شرکتها و کشورهایی است که مطلقاً هیچ کار اشتباهی نکردهاند؛ آنها قربانی شرایطاند. این یک اقدام انساندوستانه از سوی ایالات متحده، کشورهای خاورمیانه، و بهویژه کشور ایران است.»
با این حال، ترامپ در صورت همکاری نکردن ایران به تهران هشدار داد.
رئیسجمهور آمریکا نوشت: «فکر میکنم این کار در نشان دادن حسن نیت از سوی همه کسانی که در ماههای اخیر با شدت جنگیدهاند بسیار مؤثر خواهد بود. اگر به هر شکلی در این روند انساندوستانه دخالت شود، آن دخالت متأسفانه باید با قدرت پاسخ داده شود.»
همزمان با آغاز پروژه آزادی، شرکتهای کشتیرانی درباره میزان اثرگذاری آن رویکرد انتظار و ارزیابی در پیش گرفتهاند.
سخنگوی شرکت کشتیرانی آلمانی Hapag-Lloyd صبح دوشنبه به The War Zone گفت: «ما در اصل از ابتکارهایی که هدفشان بهبود وضعیت امنیتی است استقبال میکنیم. با این حال، در حال حاضر اطلاعات بسیار کمی درباره اینکه چنین خدمت اسکورت چگونه میتواند در عمل به شکل ایمن اجرا شود در اختیار داریم؛ بنابراین ارزیابی خطر ما پابرجا مانده است. ما آخرین اعلامیه را دیدهایم. اکنون در حال بررسی اطلاعات موجود هستیم و با مقامهای مرتبط و شرکای امنیتی خود در تماس نزدیک قرار داریم.»
این شرکت افزود: «در این مرحله، ارزیابی خطر ما تغییر نکرده و تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی برای عبورهای Hapag-Lloyd بسته باقی میماند.»
هرچند سنتکام میگوید پروژه آزادی نخستین برخورد خود را با موفقیت پشت سر گذاشته، پرسشهای زیادی درباره این عملیات باقی مانده است. با وجود لفاظیهای ایران، هنوز معلوم نیست تهدیدهای تهران صرفاً نمایش برای مصرف داخلی است یا واقعاً به سوی ناوهای جنگی آمریکا آتش خواهد گشود. چنین اقدامی پاسخ شدید آمریکا و پایان، دستکم موقت، تلاشهای جاری برای توقف جنگ متوقفشده کنونی را تضمین خواهد کرد.
تماس با نویسنده: howard@thewarzone.com