کنگره آمریکا در حال بررسی طرحی با عنوان Maverick Act است که در صورت عبور از مجلس نمایندگان، اجازه انتقال سه فروند F-14D Tomcat بازنشسته را به کمیسیون مرکز فضایی و موشکی آمریکا در هانتسویل آلاباما میدهد. نکته خبرساز طرح این است که یکی از این تامکتها میتواند، دستکم از نظر حقوقی و لجستیکی، برای بازگشت محدود به پرواز آماده شود.
طرح چه میگوید؟
بنا بر گزارش The Aviationist، طرح «ماوریک» را سناتور Tim Sheehy در ۲۳ مارس ۲۰۲۶ معرفی کرده و سناتور Mark Kelly نیز از حامیان آن است. متن گزارش میگوید طرح در ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ با رضایت unanimous consent از سنا عبور کرده و تا زمان انتشار گزارش، منتظر رأی مجلس نمایندگان بوده است.
سه هواپیمای مورد اشاره با شمارههای بدنه 164341، 164602 و 159437 شناخته شدهاند. انتقال آنها قرار نیست توان رزمی را احیا کند؛ گزارش تأکید میکند هواپیماها فاقد قابلیت استفاده بهعنوان سکوی پرتاب یا رهاسازی مهمات و فاقد توان رزمی طراحیشده خواهند بود.
نقش نیروی دریایی در این سناریو محدود تعریف شده است. وزارت نیروی دریایی الزامی برای تعمیر یا تغییر وضعیت هواپیماها پیش از واگذاری ندارد، اما میتواند دفترچههای نگهداری، دستورالعملهای عملیاتی و قطعات مازاد موجود را منتقل کند. هزینه انتقال، بررسی انطباق با شروط واگذاری، بهرهبرداری و نگهداری نیز بر عهده کمیسیون خواهد بود، نه دولت فدرال.
چرا یک تامکت پروازی مهم است؟
F-14 Tomcat از سال ۲۰۰۶ از خدمت نیروی دریایی آمریکا خارج شد و از آن زمان ایالات متحده با حساسیت زیادی با قطعات و بدنههای بازنشسته آن برخورد کرده است. علت اصلی این سختگیری، جلوگیری از دسترسی ایران به قطعات یدکی بود؛ ایران تنها کاربر عملیاتی تامکت پس از بازنشستگی ناوگان آمریکایی باقی ماند.
همین پیشینه باعث شده هر بحثی درباره بازگرداندن یک F-14 به آسمان، فراتر از یک پروژه موزهای معمول باشد. از یک سو، علاقه عمومی و نمادین به تامکت هنوز بسیار بالاست؛ از سوی دیگر، هر قطعه و هر فرایند تعمیر باید با ملاحظات امنیتی، حقوقی و ایمنی سنگین هماهنگ شود.
مسیر پرواز چقدر واقعبینانه است؟
حتی اگر طرح نهایی شود، پروازی شدن یک F-14D کار سادهای نیست. بسیاری از قطعات پس از بازنشستگی حذف یا نابود شدهاند و زنجیره تأمین عملیاتی برای این هواپیما دیگر وجود ندارد. بدنهای که حدود دو دهه در ذخیرهگاه مانده باشد به بازرسی عمیق سازه، سامانههای پروازی، موتور، اویونیک و تجهیزات ایمنی نیاز دارد.
پس از مرحله فنی، مسئله گواهیپذیری مطرح میشود. برای پرواز در رویدادهای عمومی یا نمایشهای محدود، هواپیما باید با الزامات اداره هوانوردی فدرال آمریکا هماهنگ شود. این فرایند هم پرهزینه است و هم زمانبر، بهویژه برای هواپیمایی که حتی در دوران خدمت نیز به هزینههای عملیاتی بالا معروف بود.
محتملترین نتیجه، اگر پروژه واقعاً جلو برود، نه بازگشت منظم تامکت به نمایشهای هوایی، بلکه حضور محدود در رویدادهای میراث هوانوردی و پروازهای نمادین خواهد بود. چنین سناریویی همچنان میتواند برای حفظ میراث هوانوردی دریایی آمریکا مهم باشد، اما مسیر آن احتمالاً چندساله و وابسته به تأمین قطعات، پول، نیروی متخصص و مجوزهای ایمنی است.
نکته عملیاتی
طرح ماوریک، اگر تصویب شود، الزاماً به معنی پرواز قطعی تامکت نیست؛ بلکه یک مانع حقوقی و مالکیتی را برمیدارد و اجازه میدهد کمیسیون با سازمانهای غیرانتفاعی واجد شرایط برای مرمت و بهرهبرداری موزهای یا نمایشی همکاری کند. به همین دلیل، اهمیت خبر در باز شدن مسیر است، نه در تضمین نتیجه.